چڕبوونەوەی قەیرانی یاسایی کۆچبەرانی ئەفغانستانی لە ئێران؛ شەر، سنووردارکردنی ئەمنی و بێبەشی ژنان و منداڵان لە دادپەروەری

‌​رێکخراوی مافی مرۆڤی هانا نیگەرانی خۆی لە سەر دۆخی یاسایی کۆچبەرانی ئەفغانستانی لە ئێران بەتایبەت ژنان و منداڵان، لە دوای شەڕی ئەم دواییە، چڕبوونەوەی ڕێوشوێنە ئەمنییەکان و زیادبوونی سنووردارکردنە ئیداری و دادوەرییەکان دەردەبڕێت.

​زانیارییە بەردەستەکان دەریدەخەن کە نەبوونی میکانیزمێکی کاریگەر بۆ تۆمارکردنی باری ناسنامەیی، لەوانەش هاوسەرگیری، تەڵاق، لەدایکبوون، ڕەچەڵەک و پەیوەندییە خێزانییەکانی دیکە، هەزاران کۆچبەری ئەفغانستانی خستووەتە دۆخێکی ناسەقامگیری یاساییەوە. ئەم بۆشاییە، دەستڕاگەیشتنی ئەوانی بۆ دادگاکان و سوودمەندبوونیان لە مافەکانی وەک سەرپەرشتیکردنی منداڵ (حەزانە)، میرات، نەفەقە، قەرەبووکردنەوەی زیانەکان، بیمە و پاراستنە یاساییەکانی دیکەی ڕووبەڕووی بەربەستی جیدی کردووەتەوە.

​ئەم قەیرانە لە بارودۆخی شەڕدا و هەروەها دوای ئەویش ڕەهەندی نیگەرانکەرتری بەخۆوە بینیوە. زیادبوونی کۆنترۆڵە ئەمنییەکان، پەککەوتنی خزمەتگوزارییە گشتییەکان، سنووردارکردنی دەستڕاگەیشتن بە دامەزراوە ئیداری و دادوەرییەکان و ترس لە دەستبەسەرکردن یان دەرکردن، بووەتە هۆی ئەوەی زۆرێک لە کۆچبەران لە بەدواداچوون بۆ مافەکانی خۆیان پاشگەز ببنەوە. دەرئەنجامی ئەم دۆخە زیاتر لە هەموو کەسێک ڕووبەڕووی ئەو ژن و منداڵانە دەبێتەوە کە لەبەردەم مەترسی توندوتیژی خێزانی، هاوسەرگیرییە تۆمارنەکراوەکان، بێبەشبوون لە پاراستنی یاسایی، بێناونیشانی و مەترسی چەوسانەوەدان.​

هەرچەندە مادەکانی ۵ و ۷ی یاسای مەدەنی ئێران، لەگەڵ بنەماکانی ۲۰ و ۳۴ی یاسای بنەڕەتیدا، ددانپێدانانی دۆخی یاسایی هاووڵاتیانی بیانی و مافی دەستڕاگەیشتنی هەموان بۆ پاراستنی یاسایی و دادخوازییان پێشبینی کردووە، بەڵام بەڵگە بەردەستەکان دەریدەخەن کە لە کردەوەدا، بۆشاییە کارگێڕییەکان و بەربەستە جێبەجێکارییەکان، ئەم دەستەبەرە یاساییانەی بۆ زۆرێک لە کۆچبەران بێدەور و بێکاریگەر کردووە. ئەم جیاوازییە لە نێوان یاسا و ڕێوشوێنی کرداریدا، بەتایبەت لەو داوایانەی کە پەیوەندییان بە باری شارستانی، خێزان و مافەکانی منداڵانەوە هەیە، کاریگەرییەکی بەربڵاوی لەسەر ئاسایشی یاسایی کۆچبەران بەجێهێشتووە.​ئەم دۆخە هەروەها لەگەڵ بەڵێننامە نێودەوڵەتییەکانی ئێران لە بواری قەدەغەکردنی جیاکاری، مافی دانپێدانان بە کەسایەتی یاسایی، مافی دەستڕاگەیشتن بە دادپەروەری، پاراستنی خێزان و بنەمای باڵاترین بەرژەوەندییەکانی منداڵ ناگونجێت.

هیچ کەسێک نابێت تەنیا لەبەر ڕەگەزنامە یان دۆخی نیشتەجێبوونی لە تۆمارکردنی ڕووداوە بنەڕەتییەکانی ژیان، پاراستنی دادوەری یان دەستڕاگەیشتنی کاریگەر بە دادپەروەری بێبەش بکرێت.​

ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هانا داوا لە بەرپرسانی کۆماری ئیسلامی ئێران دەکات بە گرتنەبەری ڕێوشوێنی بەپەلە، گەرەنتیی تۆمارکردنی باری شارستانیی هاووڵاتیانی ئەفغانستانی، دەستڕاگەیشتنی بێ جیاکاری ئەوان بە مەرجەعە دادوەرییەکان و پاراستنی کاریگەری ژنان و منداڵانی کۆچبەر بکەن، وە لە هەر جۆرە کار یان سیاسەتێک کە ڕێگری لە دەستڕاگەیشتنی ئەوان بە دادپەروەری دەکات یان دەبێتە هۆی زیان بەرکەوتنیان، خۆبپارێزن.​بەردەوامبوونی ئەم دۆخە، بەتایبەت لە کەشوهەوای ئەمنی دوای شەڕدا، نەک هەر پەرە بە ناسەقامگیری یاسایی لە نێوان کۆچبەرانی ئەفغانستانیدا دەدات، بەڵکو مەترسی پێشێلکردنی بەردەوامی مافە بنەڕەتییەکانی ژنان و منداڵانیش بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکات.

زۆرتر لەسەر ئەم بابەتە

بە نەرخترین