ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هانا بە دەربڕینی پەژارەیەکی قووڵەوە، کوژرانی «موتەلیب خەیبەری»، هاووڵاتیی تەمەن ٣٣ ساڵی خەڵکی گوندی «ساڵە»ی سەر بە شاری بانە، وەک نموونەیەکی تری بەردەوامیی دەستڕێژی کوشندەی هێزە حکوومییەکان دژی هاووڵاتییانی کورد لە کوردستان دەبینێت.
بەپێی ئەو زانیارییانەی بە هانا گەیشتوون، بەرەبەیانی پێنجشەممە ٢١ی جۆزەردانی ١٤٠٥ی هەتاوی (١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦)، هێزە حکوومییەکان لە سنووری «چۆمان» و نزیک گوندی «بەردەڕەش»، بەبێ ئاگادارکردنەوەی پێشوەختە تەقەیان لە مطلب خەیبەری کردووە. ناوبراو بەپێی ڕاپۆرتە خۆجێیییەکان، بەپێی نەریتی باوی ناوچەکە بۆ کۆکردنەوەی «گەزۆ» (گزانگبین) چووبووە ئەو ناوچەیە و هیچ جۆرە کاڵایەکی پێ نەبووە. ئەم تەقە ڕاستەوخۆیە بووەتە هۆی گیانلەدەستدانی. موتەلیب خەیبەری خێزاندار و باوکی دوو منداڵ بوو.
لە ڕوانگەی یاسا ناوخۆیییەکانەوە، ئەم بێباکییە لە تەقەکردن و بەکارهێنانی چەکی جەنگی دژی هاووڵاتییەک، هیچ جۆرە پاساوێکی یاسایی نییە. تەنانەت لەسەر بنەمای پێوەرە سنووردار و ئەمنییەکانی یاسای بەکارهێنانی چەک لە کۆماری ئیسلامیشدا، مەئموورەکان تەنیا لە بارودۆخی ناوازەدا و دوای ئاگادارکردنەوە، ڕەچاوکردنی زەروورەت، گونجان و نەبوونی ڕێگەی کەممەترسیدارتر، بۆیان هەیە چەکی گەرم بەکار بهێنن. لەم دۆسیەیەدا، ڕاپۆرتەکان نیشانی دەدەن کە تەنانەت کەمترین مەرجە یاسایییەکانیش بەرانبەر بە هاووڵاتییەکی کورد ڕەچاو نەکراون و تەقەی ڕاستەوخۆ بەبێ ئاگادارکردنەوە، نموونەی ئاشکرای بەکارهێنانی هەڕەمەکی و نایاساییی چەکە.
ئەم کوشتنە هەروەها پێشێلکردنی ڕاستەوخۆی مافی ژیانە لە یاسا نێودەوڵەتییەکانی مافی مرۆڤدا. ماددەی ٦ی میساقی نێودەوڵەتیی مافە مەدەنی و سیاسییەکان، مافی ژیان بە مافێکی بنەڕەتی دەزانێت و دەوڵەتان لە بێبەشکردنی هەڕەمەکیی کەسەکان لە ژیان قەدەغە دەکات. بەکارهێنانی کوشندەی چەک تەنیا کاتێک پاساوی هەیە کە بۆ بەرپەرچدانەوەی مەترسییەکی خێرا لەسەر گیانی مرۆڤەکان تەواو پێویست بێت. تەقەکردن لە هاووڵاتییەکی بێچەک کە هیچ هەڕەشەیەکی خێرای دروست نەکردووە، پێشێلکردنی ئاشکرای ئەم پێوەرەیە.
کوژرانی مطلب خەیبەری لە درێژەی شێوازێکی چەسپاوی کوشتنی حکوومی لە کوردستاندا ڕووی داوە. کۆماری ئیسلامی لە ساڵانی ڕابردوودا چەندین جار هاووڵاتییانی کورد، کۆڵبەران و دانیشتووانی کوردستانی داوەتە بەر دەستڕێژی گوللە؛ بەڵام ئەم کوشتنانە هەمیشە بە پارێزبەندی و بێسزا مانەوە (بیکیفری) کۆتایییان هاتووە. نەبوونی لێکۆڵینەوەی سەربەخۆ، شوێنکەوتنی نەکردنی کاریگەری بڕیاردەران و ئەنجامدەران، و بێوەڵام مانەوەی بنەماڵەی قوربانییەکان، نیشانی دەدات کە ئەم توندوتیژییە تەنیا ڕووداوێکی تاکەکەسی نییە، بەڵکوو بەشێکە لە شێوازێکی بونیادیی سەرکوت و پێشێلکردنی مافی ژیان لە کوردستاندا.
ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هانا کوژرانی حکوومیی موتەلیب خەیبەری بە توندترین شێوە شەرمەزار دەکات و داوای لێکۆڵینەوەی سەربەخۆ، بێلایەنانە و کاریگەر، ناساندن و سزادانی دادوەریی بڕیاردەران و ئەنجامدەران، و کۆتاییهێنان بە ڕەوتی دەستڕێژی کوشندە دژی هاووڵاتییانی کورد دەکات. بەردەوامیی بێسزا مانەوە لەم جۆرە دۆسیانەدا، پەیامێکی ڕوونی داوەتە هێزە حکوومییەکان، کە دەکرێت گیانی هاووڵاتییانی کورد بەبێ وەڵامدەرەوەبوون بسێنرێت. هانا ئەم دۆخە بە پێشێلکردنی زەقی مافی ژیان، کەرامەتی مرۆیی و بنەما سەرەکییەکانی دادپەروەری دەزانێت.
ڕاپۆرتی هانا سەبارەت بە کوژرانی حکوومیی هاووڵاتییەکی کورد لە بانە
