٨٥ رێکخراوی مافی مرۆڤ بەیاننامەیەکی هاوبەشیان لە سەر دۆخی مافی مرۆڤ لە ئێران پێشکەش بە ئەندامای کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان کرد

لە سەروبەندی پێداچوونەوە و دەنگدان لەسەر ڕەشنووسی بڕیارنامەی بارودۆخی مافی مرۆڤ لە کۆماری ئیسلامی ئێران لە کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان، ٨٥ ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ئێرانی و نێودەوڵەتی بەیاننامەیەکی هاوبەشیان پێشکەش بە نوێنەرانی وڵاتانی ئەندام کرد.

ئەم بەیاننامەیە بە ئاماژەدان بە سێ ڕاپۆرتی فەرمی نەتەوە یەکگرتووەکان: ڕاپۆرتی سکرتێری گشتی، ڕاپۆرتی ڕاپۆرتدەری تایبەت و ڕاپۆرتی کۆمیسیۆنی نێودەوڵەتی دۆزینەوەی ڕاستییەکان، جەخت لەوە دەکاتەوە کە پێشێلکارییە بەربڵاو، جددی و سیستماتیکییەکانی مافی مرۆڤ لە ئێران لە لێواری تاوانەکانی دژ بە مرۆڤایەتیدایە یان لە ئاستی تاوانەکانی دژ بە مرۆڤایەتیدایە.
لە بەیاننامە هاوبەشەکەدا داوا لە کۆمەڵەی گشتی دەکرێت کە؛
– بڕیارنامەی تایبەت بە ئێران بە زمانێکی بەهێزتر پەسند بکات
– زەمینەسازی بۆ ڕەوانەکردنی دۆسیەی پێشێلکاری مافی مرۆڤ لە ئێران بۆ دادستانی دادگای تاوانی نێودەوڵەتی،
– هەموو دەسەڵاتەکانی بەکاربهێنێت بۆ دەستەبەرکردنی لێپرسینەوەی نێودەوڵەتی،
– پشتیوانی کاریگەرانەی پێشکەش بە کۆمەڵگەی مەدەنی و داکۆکیکارانی مافی مرۆڤ و گروپە لاوازەکانی ئێران بکات.

ڕێکخراوە واژۆکارەکان هۆشدارییان داوە کە بەردەوامی سەرکوت و توندوتیژی دەوڵەت و دووبارە بەرهەمهێنانەوەی سووڕێکی بێ سزایی مەترسییەکی جددی لەسەر کەرامەتی مرۆڤ و سەقامگیری کۆمەڵایەتی و ئاسایشی ناوچەکە دروست دەکات.
وەشانی تەواوی بەیاننامە هاوبەشەکە لە خوارەوە بڵاوکراوەتەوە

بەیاننامەی هاوبەش کە ئاراستەی ئەندامانی کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان کراوە؛
سەبارەت بە بارودۆخی مافی مرۆڤ لە کۆماری ئیسلامی ئێران

بەڕێزان،

ئێمە، ڕێکخراوە واژۆکارانی خوارەوە، بەوپەڕی ڕێزەوە بۆ ڕۆڵی بنەڕەتیی مەجلیسی گشتی لە ڕاگرتنی ئامانج و بنەماکانی جاڕنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان و بە نیگەرانییەکی قووڵەوە لە پەرەسەندنی پێشێلکارییە بەربڵاو، سیستماتیکی مافەکانی مرۆڤ لە کۆماری ئیسلامی ئێران ئەم نامەیە ڕوو لە ئێوە دەنووسین. ئامانجمان سەرنجی ئێوە بۆ دەرەنجامە ترسناکەکانی سێ ڕاپۆرتی فەرمی کە لە چوارچێوەی سیستەمی نەتەوە یەکگرتووەکاندا پێشکەش کراون ڕابکێشین: ڕاپۆرتی سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان، ڕاپۆرتی ڕاپۆرتدەری تایبەت سەبارەت بە بارودۆخی مافەکانی مرۆڤ لە ئێران، هەروەها ڕاپۆرتی نوێنەرایەتی سەربەخۆی نێودەوڵەتیی دۆزینەوەی ڕاستییەکان کە هەموو ئەمانە پێشکەش بە ئۆرگانە پەیوەندیدارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان کراون.
هەریەکێک لەم ڕاپۆرتانە، لە ڕوانگەیەکی جیاوازەوە بەڵام لە ئەنجامەکانیاندا یەکدەنگن، وێنەیەکی قووڵی ناڕەحەتکەر لە شێوازە توند و سیستماتیکەکانی پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ دەخەنە ڕوو. نوێنەرایەتی نێودەوڵەتی دۆزینەوەی ڕاستییەکان ڕایگەیاندووە کە ئەو پێشێلکاریانەی کە لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە ئەنجام دراون – بەتایبەتی سەرکوتی توندوتیژی ناڕەزایەتییەکان، دەستبەسەرکردنی سەرەڕۆیانەی بەکۆمەڵ، ئەشکەنجەدان، توندوتیژی سێکسی و جنسی، لەسێدارەدان و بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ – دەگاتە تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی یان دەگاتە تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی. ڕاپۆرتی ڕاپۆرتدەری تایبەت ئەم دۆزینەوانە بەهێز دەکات بە بەڵگەنامەکردنی بەردەوامیی و سروشتی سیستماتیکی سەرکوتی دەوڵەت. هەروەها ڕاپۆرتی سکرتێری گشتی تیشک دەخاتە سەر ڕەهەندە پێکهاتەیی و دامەزراوەییەکانی ئەم پێشێلکارییانە، هەروەها شکستی بەردەوامی میکانیزمە ناوخۆییەکان بۆ دڵنیابوون لە لێپرسینەوە.

ئەو واقیعانەی لەم ڕاپۆرتانەدا ڕەنگ دەدەنەوە، بە تەواوی لەگەڵ ئەوەی ڕێکخراوەکانمان لە ڕێگەی پەیوەندی ڕاستەوخۆ لەگەڵ قوربانییەکان، ڕزگاربووان، زیندانیانی سیاسی و خێزانەکانیان چاودێری دەکەن. لە دەرەوەی داتا و هەڵسەنگاندنی یاسایی، ئێمە ڕووبەڕووی ئەزموونی ژیاوی ئەو کەسانە دەبینەوە کە لە ئازاری قووڵ و گۆشەگیری سەپێنراودا دەژین؛ بەبێ دەستڕاگەیشتن بە دادپەروەری و بێ ئەوەی دەنگێک ببیسترێت. ئەو شایەتحاڵ و بەڵگەنامانەی کە دەستمان کەوتووە بە ڕوونی ئەوە دەردەخەن کە ئەم پێشێلکارییانە ڕووداوی پەرتەوازە نین، بەڵکو شێوازێکی سیستماتیکی و دووبارەبووەوە و ئامانجدارن کە کاریگەرییان لەسەر ژیانی ملیۆنان کەس هەبووە.
ڕەشنووسی بڕیارنامەی دۆخی مافی مرۆڤ لە ئێران کە پێشتر لە کۆمیتەی سێهەم پەسەند کرابوو، ئێستا لەبەردەم مەجلیسی گشتیدایە بۆ دەنگدان. ئێمە پێمان وایە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بەرپرسیارێتی ئەخلاقی و یاسایی لەسەر شانە بۆ دڵنیابوون لەوەی ئەم بڕیارنامەیە نەک تەنها پەسەند بکرێت، بەڵکو بەهێزتر بکرێت بۆ ئەوەی بە تەواوی ڕەنگدانەوەی توندی و پانتایی قەیرانەکە بێت.
بنەما نێودەوڵەتییە دانپێدانراوەکان – لەوانەش بەرپرسیارێتی پاراستن و پشتیوانی(R2P)، کە جەخت لەسەر پێویستی کردەوەی بەکۆمەڵ دەکاتەوە لە بەرامبەر پێشێلکارییە گەورە و سیستماتیکییەکانی مافەکانی مرۆڤ، هەروەها ڕۆڵی خۆپارێزی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لە ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی قەیرانە مرۆییەکان – پێویستی کردەوەی یەکلاکەرەوە پشتڕاست دەکەنەوە. بارودۆخی ئێستای ئێران کە بە توندوتیژیی بەربڵاوی دەوڵەتی، ناسکی قووڵی کۆمەڵایەتی و مەترسیی پەرەسەندنی ناسەقامگیری ناوچەیی تایبەتمەندە، نموونەی سەرەکیی دۆخێکە کە کۆمەڵەی گشتی دەبێ لە کەرەستەکانی بەردەستی خۆی بۆ پێشگرتن لە تێکچوونی زیاتر کەڵک وەربگرێت.
بەم پێیە، بە ڕێزەوە داوا لە کۆمەڵەی گشتی دەکەین:

ڕەشنووسی بڕیارنامەی بارودۆخی مافی مرۆڤ لە کۆماری ئیسلامیی ئێران بە پشتیوانییەکی بەرفراوان و زمانێکی بەهێزکراو کە ڕەنگدانەوەی دەرئەنجامەکانی هەر سێ ڕاپۆرتی نەتەوە یەکگرتووەکان بێت، لەوانەش بڕیاردان کە ڕەنگە هەندێک پێشێلکاری تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی پێکبهێنن.
پێشنیار بکەن کە پێشێلکارییە جیددیەکانی مافی مرۆڤ لە ئێراندا بۆ پێداچوونەوە، لێکۆڵینەوە و ئەگەری لێپێچینەوە ڕەوانەی داواکاری گشتی دادگای تاوانەکانی نێودەوڵەتی بکرێت، هەنگاوێک کە هاوتەریبە لەگەڵ پراکتیزە ناسراوەکانی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان لە بارودۆخی هاوشێوەی خولی درێژخایەنی توندوتیژی و بێ سزا مانەوە.

بەکارهێنانی تەواوی تواناکانی دەسەڵاتەکانی بۆ پێشخستنی لێپرسینەوەی نێودەوڵەتی، بەتایبەتی لەو بارودۆخانەدا کە میکانیزمەکانی دیکە ناتوانن بە شێوەیەکی کاریگەر مامەڵە بکەن، و بەپێی میساقی نەتەوە یەکگرتووەکان و بەرپرسیارێتییە دامەزراوەکانی ئەنجومەن لە بواری پاراستنی مافەکانی مرۆڤ، ئاشتی و ئاسایشی نێودەوڵەتی.
پشتگیری لە دامەزراندنی یان درێژکردنەوەی میکانیزمەکانی سەربەخۆی دۆزینەوەی ڕاستییەکان و پاراستنی بەڵگەکان بکەن بۆ دڵنیابوون لەوەی کە بەڵگەنامەکردنی پێشێلکارییە بەربڵاوەکان بۆ پرۆسەکانی لێپرسینەوە لە داهاتوودا دەپارێزرێت، لەوانەش میکانیزمەکانی دادپەروەری ئینتقالی یان دادگاییکردنی نێودەوڵەتی.
جەخت لەسەر پێویستی پشتیوانی لە کۆمەڵگای مەدەنی ئێران – لەوانەش داکۆکیکارانی مافی مرۆڤ، چالاکانی مافی ژنان، ڕۆژنامەنووسان، پارێزەران، چالاکانی کرێکاری و ئەندامانی پێکهاتە بێبەشە تایبەتەکان وەک کەمایەتییە نەتەوەیی و ئایینییەکان – و داوا لە حکوومەتی ئێران بکەن کە ڕێوشوێنی کۆنکرێتی و کاریگەر بۆ پاراستنی مافەکانیان بگرێتەبەر.
جەخت لەسەر ئازادکردنی دەستبەجێی سەرجەم زیندانیانی سیاسی و ڕاگرتنی لەسێدارەدان و کۆتاییهێنان بە سەرکوتکردنی توندوتیژانەی ناڕەزایەتییە ئاشتیخوازانە بکرێتەوە.
بەڕێزان
ئەم لێدوانە هاوبەشە تەنها دەربڕینی نیگەرانییە دامەزراوەیی و یاساییەکان نییە، بەڵکو دەنگدانەوەی دەنگی هەزاران خێزانە کە ساڵانێکە بەدوای ڕاستی و دادپەروەری و پشتیوانی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا دەگەڕێن. بە ڕێزەوە داواتان لێدەکەین لە پێش دەنگدانی داهاتوودا بەرپرسیارێتی بەکۆمەڵتان بۆ پاراستنی کەرامەتی مرۆڤایەتی بەجێبگەیەنن و ڕێگە نەدەن سووڕی توندوتیژی و بێ سزایی بەردەوام بێت.

لەگەڵ ڕێز
ڕێکخراوە واژۆکارەکان