سازمان حقوق بشر هانا در حال بررسی و تحقیق پیرامون جانباختن «غزال مولان چپراباد»، پیشمرگه زن کُرد ایرانی و عضو حزب کومله زحمتکشان کردستان است که در پی جراحات ناشی از حمله پهپادی در تاریخ ۱۴ آوریل ۲۰۲۶ در منطقه سورداش در نزدیکی سلیمانیه جان خود را از دست داده است. بنا بر گزارش رسانه روداو، وی پس از تحمل جراحات شدید ناشی از این حمله درگذشته است.
بر اساس اظهارات شهود و اطلاعات میدانی که در اختیار هانا قرار گرفته، مولان چپراباد پس از جراحت شدید ابتدا به «بیمارستان شورش» منتقل شده و ظاهراً تنها خدمات اولیه اورژانسی دریافت کرده است. وضعیت وخیم وی مستلزم مداخلات تخصصی فوری از جمله تصویربرداری پیشرفته، مراقبتهای تخصصی و بستری در بخش مراقبتهای ویژه بوده است. با این حال، گزارشهایی متقنی به دست هانا رسیده مبنی بر اینکه خدمات درمانی لازم در اختیار وی قرار نگرفته و تلاشها برای انتقال یا پذیرش او در سایر مراکز درمانی با تأخیر یا امتناع مواجه شده است. آنچه که تا کنون تیم حقوقی هانا متوجه شده ظاهرا متعاقب مشخص شدن ارتباط این جراحت با حمله پهپادی و حساسیت سیاسی آن، ملاحظات غیرپزشکی در تصمیمگیریهای مربوط به پذیرش و درمان دخالت مستقیم داشته است.
گزارشهای شاهدان حاکی از آن است که در خلال این تأخیرها وضعیت جسمانی مولان رو به وخامت گذاشته است. پس از تلاشهای مکرر برای یافتن مرکز درمانی پذیرنده و انتظار طولانی در آمبولانس، وی نهایتاً به «بیمارستان فاروق» منتقل شده، اما اندکی پس از ورود دچار ایست قلبی شده است. علیرغم تلاشهای احیای قلبی، وی ساعاتی بعد جان باخته است. هانا در حال بررسی دقیق توالی زمانی درمان، دلایل ارائهشده برای عدم پذیرش، و این موضوع است که آیا امتناعها ناشی از کمبود واقعی ظرفیت بوده یا مداخلهای غیرقانونی در ارائه خدمات درمانی فوری صورت گرفته است.
در صورت تأیید این ادعاها، موضوع از منظر حقوق بینالملل بشردوستانه واجد نگرانی بسیار جدی است. مطابق ماده مشترک ۳ کنوانسیونهای ژنو، اشخاص مجروح و بیمار باید بدون هرگونه تبعیض مورد جمعآوری و مراقبت قرار گیرند. همچنین بر اساس قاعده ۱۱۰ حقوق عرفی بشردوستانه، ارائه مراقبتهای پزشکی لازم باید در سریعترین زمان ممکن و صرفاً بر مبنای معیارهای پزشکی صورت گیرد و هرگونه تمایز در درمان تنها میتواند بر پایه ملاحظات پزشکی باشد. این اصول بهطور مستقیم در مواردی کاربرد دارد که ارائه خدمات درمانی فوری به دلایل غیرمرتبط با نیازهای بالینی به تأخیر افتاده است.
شایان ذکر است بر اساس ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی از حق ذاتی حیات حمایت کرده و دولتها را ملزم به پیشگیری از سلب خودسرانه حیات میکند. افزون بر این، ماده ۱۲ میثاق حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، همانگونه که در تفسیر عمومی شماره ۱۴ کمیته مربوطه تبیین شده، دسترسی بدون تبعیض به خدمات بهداشتی و درمانی را تضمین کرده و هرگونه تبعیض در این حوزه، از جمله بر مبنای عقاید یا وابستگیهای سیاسی، را ممنوع میداند. در چنین پرونده مرگی، پرسش اساسی آن است که آیا تصمیمات درمانی مبتنی بر ارزیابیهای واقعی پزشکی و ظرفیت مراکز درمانی بوده یا اینکه ملاحظات سیاسی یا امنیتی جایگزین تکلیف به ارائه خدمات درمانی بیطرفانه شده است.
چنانچه تحقیقات هانا تأیید کند که پذیرش، درمان فوری یا ارجاع بهموقع مولان به دلیل هویت سیاسی، وابستگی حزبی یا ماهیت سیاسی حادثه رد یا به تأخیر افتاده، این امر میتواند مسئولیت حقوقی مراکز درمانی مربوطه و همچنین کارکنان پزشکی یا اداری دخیل را از حیث فعل یا ترک فعل مؤثر در نتیجه مرگ، مطرح سازد. در عین حال، هانا در این مرحله مسئولیت را قطعی تلقی نمیکند؛ با این وجود، امتناع یا تأخیر در ارائه خدمات حیاتی به یک فرد بهشدت مجروح به دلایل غیرپزشکی میتواند مصداق نقض اصل منع تبعیض، تخطی از تعهدات مربوط به حمایت از مجروحان و بیماران، و در نهایت سلب قابل پیشگیری حیات در چارچوب حقوق بینالملل باشد.
سازمان حقوق بشر هانا ضمن محکومیت شدید حمله پهپادی که منجر به جراحات مرگبار مولان شد، هرگونه امتناع یا تأخیر غیرقانونی در ارائه خدمات درمانی نجاتبخش را نیز قویاً محکوم میکند. این سازمان در حال انجام بررسیهای دقیق در خصوص ادعاهای مربوط به عدم پذیرش و تأخیر در درمان در سلیمانیه، از جمله ارزیابی مسئولیت حقوقی بیمارستانها و کارکنان مرتبط است. همچنین هانا با رویکردی حرفهای و مبتنی بر احترام، از مقامات ذیربط در دولت اقلیم کردستان درخواست میکند توضیحات فوری و شفاف در خصوص روند انتقال بیمار، دلایل گزارششده برای عدم پذیرش، و هرگونه دستور، محدودیت یا مانع نهادی که ممکن است بر دسترسی به خدمات درمانی فوری در این پرونده تأثیر گذاشته باشد، ارائه نمایند. این شفافسازی برای احراز واقعیت، تضمین پاسخگویی، و حفظ اعتماد عمومی به بیطرفی خدمات درمانی در شرایط حساس سیاسی و امنیتی ضروری است.