بر اساس اطلاعات دریافتی توسط سازمان حقوق بشر هانا، جبار مصطفی فرزند جابر، تبعه عراقی و زندانی محبوس در زندان اوین تهران، شامگاه دوشنبه ۱ تیر ۱۴۰۵ پس از بروز علائم سکته قلبی جان خود را از دست داده است.
بر پایه اطلاعات موجود، جبار مصطفی با اتهام «تبلیغ علیه نظام جمهوری اسلامی» به یک سال و نیم حبس محکوم شده بود و حدود پنج ماه از دوران محکومیت خود را در سالن ۲ بند ۷ زندان اوین سپری کرده بود. گزارشهای دریافتی حاکی از آن است که وی پیش از مرگ به مداخله فوری پزشکی نیاز داشته، اما از دسترسی بهموقع و مؤثر به خدمات درمانی محروم مانده و در نهایت در زندان جان باخته است.
مرگ این زندانی بار دیگر مسئولیت قانونی مقامات زندان و نهادهای مسئول در قبال حفظ جان و سلامت افراد تحت بازداشت را برجسته میکند. این مسئولیت در مورد اتباع خارجی از اهمیت مضاعفی برخوردار است، زیرا دولت بازداشتکننده افزون بر تعهدات عمومی خود نسبت به همه زندانیان، مکلف به رعایت استانداردهای ویژه حمایت از اتباع خارجی محروم از آزادی نیز هست.
در حقوق داخلی جمهوری اسلامی ایران، اصل بیست و دوم قانون اساسی جان، حقوق و حیثیت اشخاص را مصون از تعرض دانسته و آییننامه اجرایی سازمان زندانها نیز مقامات زندان را موظف به تأمین خدمات درمانی و مراقبتهای پزشکی لازم برای زندانیان کرده است. از این رو، هرگونه قصور، اهمال یا تأخیر غیرموجه در ارائه خدمات درمانی ضروری که به وخامت وضعیت جسمانی یا مرگ زندانی منجر شود، میتواند موجب مسئولیت قانونی مقامات ذیربط باشد.
از منظر حقوق بینالملل حقوق بشر نیز جمهوری اسلامی ایران به موجب ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی متعهد به حمایت و تضمین حق حیات تمامی افراد تحت صلاحیت خود، بدون هیچگونه تبعیض از حیث تابعیت یا وضعیت اقامتی، است. کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد در تفسیر عمومی شماره ۳۶ تصریح کرده است که دولتها مسئول حفاظت از جان تمامی افراد محروم از آزادی بوده و در موارد مرگ در بازداشت موظف به انجام تحقیقات فوری، مستقل، بیطرفانه و مؤثر هستند. همچنین قواعد حداقل استاندارد سازمان ملل برای رفتار با زندانیان (قواعد ماندلا) دولتها را مکلف میکند که دسترسی زندانیان به خدمات درمانی مناسب و فوری را تضمین کنند.
علاوه بر این، بر اساس ماده ۳۶ کنوانسیون وین درباره روابط کنسولی، اتباع خارجی بازداشتشده از حق اطلاعرسانی و دسترسی به نمایندگی کنسولی کشور متبوع خود برخوردارند. از این رو، شفافسازی درباره وضعیت این زندانی تبعه عراق، نحوه رسیدگی پزشکی به وی و اطلاعرسانی به مقامات کنسولی عراق نیز از جمله موضوعاتی است که نیازمند بررسی مستقل و شفاف است.
سازمان حقوق بشر هانا ضمن ابراز تأسف نسبت به جانباختن جبار مصطفی، خواستار انجام تحقیقی مستقل، بیطرفانه و شفاف درباره شرایط منتهی به مرگ وی، از جمله نحوه ارائه خدمات درمانی، رعایت حقوق وی به عنوان یک تبعه خارجی و میزان مسئولیت احتمالی مقامات ذیربط است. هانا تأکید میکند که مرگ هر فرد در بازداشت، به ویژه در مواردی که ادعاهایی درباره محرومیت از مراقبتهای درمانی مطرح میشود، مستلزم پاسخگویی مؤثر و روشن شدن تمامی ابعاد واقعه است.