سازمان حقوق بشر هانا نسبت به گزارشهای منتشرشده درباره معرفی عبدالرضا مسگریان، از فرماندهان ارشد نیروی قدس و فرمانده پیشین قرارگاه رمضان سپاه پاسداران، بهعنوان سفیر پیشنهادی جمهوری اسلامی در عراق، عمیقاً ابراز نگرانی میکند. هانا هشدار میدهد که انتصاب احتمالی یکی دیگر از فرماندهان ساختار نظامی و امنیتی سپاه به ریاست نمایندگی دیپلماتیک جمهوری اسلامی در بغداد، در شرایط تداوم حملات فرامرزی علیه احزاب کردستان ایران، میتواند مخاطرات جدی برای امنیت جانی اعضا و کادرهای این احزاب و بهویژه خانوادههای آنان در اقلیم کردستان به همراه داشته باشد.
عبدالرضا مسگریان از فرماندهان باسابقه سپاه پاسداران است که پیشینه او با قرارگاه رمضان، از ساختارهای اصلی عملیات برونمرزی سپاه در عراق، پیوند خورده است. خبرگزاری تسنیم در تیرماه ۱۴۰۳ او را رسماً فرمانده این قرارگاه معرفی کرده بود. گزارشهای منتشرشده همچنین از نقش وی در هماهنگیهای امنیتی جمهوری اسلامی با عراق، بهویژه در پرونده احزاب کردستان ایران مستقر در اقلیم کردستان، حکایت دارند. این پیشینه در شرایطی اهمیت بیشتری مییابد که سپاه پاسداران، از جمله نیروی قدس آن، در فهرست سازمانهای تروریستی ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپا قرار گرفته است.
در ۸ نوامبر ۲۰۲۶، نچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان، با هیئتی از جمهوری اسلامی در اربیل دیدار کرد که به گزارش شماری از رسانههای عراقی، سرپرستی آن بر عهده مسگریان بوده است. محور این دیدار، همکاریها و توافقهای امنیتی میان تهران، بغداد و اربیل عنوان شده است. هانا با توجه به پیشینه فعالیتهای امنیتی مسگریان، نگران است که برخورداری احتمالی وی از جایگاه رسمی دیپلماتیک، زمینه افزایش فشارهای سیاسی و امنیتی جمهوری اسلامی بر احزاب کردستان ایران و اشخاص وابسته به آنان را فراهم کند.
این نگرانی بهویژه متوجه خانوادههای پیشمرگهها، کادرهای سیاسی و دیگر غیرنظامیان وابسته به احزاب کردستان ایران است که سالها در اقلیم کردستان زندگی کردهاند. حملات مکرر موشکی و پهپادی سپاه پاسداران به مقرهای این احزاب، از جمله حملات اخیر به مواضع حزب کومله کردستان ایران در مناطق زرگویزله و بالیسان، نشاندهنده استمرار تهدیدات علیه امنیت مناطق استقرار آنان است. هانا معتقد است که گسترش نفوذ امنیتی جمهوری اسلامی در وضعیت موجود، علاوه بر خطر حملات نظامی، به تشدید تهدید، تعقیب فرامرزی، محدودیتهای اقامتی و افزایش ناامنی برای خانوادهها، بهویژه زنان و کودکان، منجر شود.
از منظر حقوق بینالملل، معرفی احتمالی مسگریان بار دیگر نگرانیها درباره امنیتیشدن ساختار نمایندگیهای دیپلماتیک جمهوری اسلامی و استفاده از ظرفیتهای دیپلماتیک در راستای اهداف نیروی قدس را برجسته میکند. پیش از این نیز شماری از سفرای جمهوری اسلامی در بغداد دارای سوابق شناختهشده در ساختار سپاه قدس بودهاند. استمرار این رویه، پرسشهای جدی درباره تفکیک وظایف مشروع دیپلماتیک از مأموریتهای امنیتی و اطلاعاتی ایجاد میکند.
مطابق کنوانسیون وین ۱۹۶۱ درباره روابط دیپلماتیک، وظایف نمایندگیهای دیپلماتیک باید از طرق مشروع و با رعایت حاکمیت دولت پذیرنده انجام شوند. بهویژه ماده ۴۱ این کنوانسیون، مأموران دیپلماتیک را به رعایت قوانین کشور پذیرنده و خودداری از مداخله در امور داخلی آن ملزم میکند. هرچند برخورداری از پیشینه نظامی بهخودیخود مانع انتصاب دیپلماتیک نیست، بهرهگیری از امتیازات و مصونیتهای دیپلماتیک برای تعقیب مخالفان سیاسی، هدایت عملیات امنیتی غیرقانونی یا اقدامات مغایر با حاکمیت دولت پذیرنده، با الزامات حقوق دیپلماتیک تعارض دارد. مصونیت دیپلماتیک نیز به معنای مشروعیت چنین اقداماتی یا رفع مسئولیت بینالمللی دولت فرستنده نیست.
هانا با توجه به موقعیت حساس اقلیم کردستان و پیچیدگی مناسبات امنیتی آن با جمهوری اسلامی، نسبت به پیامدهای احتمالی این انتصاب برای امنیت پناهندگان و مخالفان سیاسی ایرانی ابراز نگرانی میکند. بهویژه آنکه هرگونه تشدید فشار برای جابهجایی اجباری یا استرداد اشخاص در معرض تعقیب سیاسی، میتواند با تضمینهای قانون اساسی عراق و تعهدات بینالمللی آن در زمینه منع بازگرداندن افراد به معرض خطر شکنجه تعارض پیدا کند.
سازمان حقوق بشر هانا تأکید میکند که گسترش حضور فرماندهان نظامی و امنیتی سپاه در رأس نمایندگیهای دیپلماتیک جمهوری اسلامی، با توجه به سابقه عملیات فرامرزی این نهاد، تحولی نگرانکننده برای امنیت مخالفان سیاسی در خارج از ایران است.
خطر آن است که مأموریتهای دیپلماتیک، بهجای ایفای کارکردهای مشروع خود، به بستری برای توسعه نفوذ امنیتی و اعمال فشار بر مخالفان تبدیل شوند؛ روندی که میتواند حق حیات، امنیت شخصی و حمایت حقوقی خانوادههایی را که سالها در اقلیم کردستان اقامت داشتهاند، با تهدیدات تازهای مواجه سازد.
