۱۹ تیر ۱۴۰۵
بنا بر گزارشهای رسیده به سازمان حقوق بشر هانا، مقارن شامگاه پنجشنبه ۱۷ تیرماه ۱۴۰۵، در پی استفاده از سلاح گرم توسط نیروهای مسلح در روستای دەرۆکێ از توابع شهرستان مریوان، سام حسنی، کودک ۱۲ ساله، جان خود را از دست دادە و پدر وی، احسن حسنی، مجروح شده است.
بر اساس اطلاعات اولیهای که سازمان حقوق بشر هانا از منابع متعدد محلی دریافت کرده و همچنان در حال راستیآزمایی مستقل آن است، اعضای خانواده حسنی هنگام وقوع حادثه سوار بر یک خودروی سواری بودند که نیروهای مسلح، بدون اعلام ایست یا اخطار قبلی، به سوی آن اقدام به تیراندازی کردند.
مطابق اطلاعات موجود، سام حسنی که در قسمت عقب خودرو حضور داشت، بر اثر اصابت دو گلوله به ناحیه سر جان خود را از دست داده است. همچنین احسن حسنی، پدر خانواده، که به همراه همسر و فرزند خردسال خود در قسمت جلوی خودرو حضور داشت، از ناحیه پا هدف گلوله قرار گرفت و مجروح شده است.
پیکر سام حسنی به پزشکی قانونی مریوان منتقل شده و احسن حسنی برای ادامه درمان به یکی از مراکز درمانی شهر سنندج انتقال یافته است.
سازمان حقوق بشر هانا همچنان در حال راستیآزمایی مستقل تمامی ابعاد این واقعه، از جمله هویت نیروهای عامل، نهاد متبوع آنان، سلسله مراتب فرماندهی، مبنای قانونی عملیات و نحوه بهکارگیری سلاح گرم است.
تا زمان انتشار این گزارش، هیچیک از نهادهای مسئول درباره علت عملیات، مبنای قانونی استفاده از سلاح، هویت نیروهای عامل، نهاد متبوع آنان یا وضعیت تحقیقات اطلاعرسانی رسمی نکردهاند.
استفاده از سلاح گرم توسط نیروهای مسلح در جمهوری اسلامی ایران تابع قانون بهکارگیری سلاح توسط مأمورین نیروهای مسلح در موارد ضروری مصوب ۱۳۷۳ است. بر اساس این قانون، استفاده از سلاح تنها در موارد استثنایی و با رعایت الزامات قانونی از جمله ضرورت، تناسب، استفاده از سلاح به عنوان آخرین راهکار و اعلام ایست و اخطار، جز در موارد استثنایی مقرر در قانون، مجاز است.
چنانچه اطلاعات اولیه این پرونده در تحقیقات مستقل تأیید شود، تیراندازی به سوی خودروی حامل اعضای یک خانواده، بدون اعلام ایست یا اخطار قبلی، و در نتیجه کشته شدن یک کودک ۱۲ ساله و مجروح شدن پدر وی، تردیدهای جدی درباره رعایت الزامات قانون بهکارگیری سلاح و مشروعیت استفاده از نیروی مرگبار ایجاد میکند.
جمهوری اسلامی ایران به موجب ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی متعهد به احترام و حمایت از حق حیات است. مطابق تفسیر عمومی شماره ۳۶ کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد، استفاده از نیروی مرگبار تنها زمانی مجاز است که برای حفاظت از جان در برابر یک خطر قریبالوقوع، کاملاً اجتنابناپذیر باشد. همچنین «اصول اساسی سازمان ملل متحد درباره استفاده از زور و سلاح گرم توسط مأموران انتظامی» استفاده از سلاح گرم را به رعایت اصول ضرورت، تناسب، احتیاط و پاسخگویی مشروط کرده است.
علاوه بر این، بر اساس «پروتکل مینهسوتا درباره تحقیق در موارد مرگ بالقوه غیرقانونی» (۲۰۱۶)، هر مورد مرگ ناشی از استفاده از نیروی مرگبار توسط مأموران دولتی مستلزم انجام تحقیقاتی مستقل، فوری، بیطرفانه و مؤثر است. این تحقیقات باید تمامی ابعاد واقعه، از جمله مسئولیت احتمالی مأموران مباشر، آمران و مسئولان زنجیره فرماندهی را بررسی کرده و در صورت احراز مسئولیت، به پاسخگویی کیفری آنان منتهی شود.
این واقعه همچنین در بستری رخ داده است که طی سالهای گذشته موارد متعددی از کشته یا مجروح شدن شهروندان، از جمله کودکان، کولبران، سوختبران و معترضان، در نتیجه استفاده از سلاح گرم توسط نیروهای نظامی، انتظامی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران، بدون انجام تحقیقات مستقل و پاسخگویی مؤثر، توسط نهادهای حقوق بشری مستندسازی شده است. تداوم چنین وضعیتی، در صورت فقدان تحقیقات مؤثر و تعقیب مسئولان، میتواند با شکلگیری الگوی ساختاری مصونیت از مجازات همراه باشد؛ وضعیتی که با تعهدات دولت در حمایت از حق حیات، تضمین حاکمیت قانون و تأمین حق قربانیان برای دسترسی به حقیقت، عدالت و جبران مؤثر خسارت ناسازگار است.
با لحاظ این مراتب، سازمان حقوق بشر هانا خواستار انجام فوری یک تحقیق کیفری مستقل، بیطرفانه و مؤثر درباره این واقعه، حفظ تمامی ادله و مستندات، شناسایی و معرفی مأموران عامل، آمران و مسئولان زنجیره فرماندهی، انتشار عمومی نتایج تحقیقات، تعقیب کیفری تمامی مسئولان در صورت احراز تخلف و تضمین حق خانواده قربانی برای دسترسی به حقیقت، عدالت، جبران مؤثر خسارت و تضمین عدم تکرار، مطابق تعهدات جمهوری اسلامی ایران در حقوق داخلی و حقوق بینالملل حقوق بشر است.
توضیح: تصویر منتشرشده مربوط به مراسم خاکسپاری و محل دفن سام حسنی است.