در 10 دسامبر 2023، جامعه جهانی هفتاد و پنجمین سالگرد اعلامیه جهانی حقوق بشر (UDHR) را گرامی میدارد، سندی عظیم که حقوق ذاتی و مسلم هر فرد را تأیید میکند. UDHR، که توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد در پاریس در 10 دسامبر 1948 اعلام شد، نشان دهنده تعهدی تاریخی به حقوق اساسی بشر، فراتر از موانع نژاد، رنگ، مذهب، جنسیت و غیره است. این گزارش به اهمیت این بیانیه برجسته و تأثیر پایدار آن بر پیگیری جهانی عدالت و برابری می پردازد.
پیشینه تاریخی:
اعلامیە حقوق بشر، که به بیش از ٥٠٠ زبان موجود است، مهمترین سند حقوقی در سطح جهان است. این اعلامیه که پس از جنگ جهانی دوم به تصویب رسید، با هدف ایجاد چارچوبی جامع برای حمایت از حقوق بشر در سراسر جهان تدوین شد.
در طول دهههای بعدی، این اعلامیە برای رسیدگی به چالشهای نوظهور تکامل یافته است و حمایت خود را به گروههای آسیبپذیر مانند افراد دارای معلولیت، افراد بومی و مهاجران گسترش دادە است.
ایران: چشم انداز پیچیده حقوق بشر
وضعیت حقوق بشر در ایران هموارە موضوع نگرانی بینالمللی بوده است و گزارشها چالشهای مربوط به آزادی بیان، آزادیهای سیاسی و رفتار با گروههای اقلیت را برجسته میکنند. علیرغم پایبندی به UDHR، رفتار سیاسی ایران در سطح داخلی و خارجی وضعیت حقوق بشر در این کشور را بغرنج کرده است و پیشرفت ها و موضوعات مستمری را که نیازمند توجه و حمایت هستند، تحت تاثیر قرار داده که نیازمند فشار و تلاش جامعه جهانی برای حل و فصل آنهاست.
پرداختن به چالش های ذکر شده نیازمند همکاری بین المللی و تلاش های مشترک است. نقش سازمان های بین المللی، دولت ها و جامعه مدنی در پیشبرد اصول UDHR در وضعیت بغرنج فعلی و بحران های جهانی، بسیار حائز اهمیت است. با تقویت گفتگو و همکاری، جامعه جهانی می تواند به طور جمعی به سوی آینده ای کار کند که در آن حقوق بشر نه تنها بر روی کاغذ محافظت شود، بلکه در زندگی روزمره مردم در سراسر جهان به طور واقعی تحقق یابد
کردستان ایران و حقوق بشر:
در طول تاریخ مردم کردستان ایران، سابقه طولانی با چالش ها و نقض حقوق اساسی بشر دوستانە را توسط دولت های حاکم بر ایران تحمل کرده است. از محدودیتهای اعمال فرهنگی و زبان گرفته تا تبعیض در فرصتهای آموزشی و شغلی، کردها بهطور منظم با حاشیهنشینی و سرکوب مواجه شدهاند.
یکی از مهمترین تخلفات، سرکوب هویت فرهنگی کردها بوده است. دولت های حاکم بر ایران محدودیت هایی را بر زبان کردی در مدارس و مکان های رسمی اعمال کرده است و مانع از بیان کامل میراث فرهنگی کردها می شود. بعلاوه کردها با سرکوب سیاسی مواجه شده اند که اغلب به دلیل دفاع از حقوق و خودمختاری خود در داخل ایران هدف قرار گرفته اند. در طی چهار دهه اخیر نقض حقوق سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و شهروندی کردها بیشتر برجسته شده است.
علاوه بر این، گزارشهای مربوط به دستگیریهای خودسرانه، شکنجه و قتل و کشتن فعالان و روزنامهنگاران کرد، نگرانیهای جدی در مورد نقض حقوق بشر ایجاد کرده است. فقدان محاکمه عادلانه وضعیت بحرانی حقوق کردها را تشدید می کند، آنها را از عدالت محروم کرده و چرخه ظلم را تداوم می بخشد.
علاوه بر این، دسترسی به مراقبت های بهداشتی، خدمات اجتماعی و زیرساخت های کافی در کردستان ایران به طور نامتناسبی محدود است. فقدان سرمایه گذاری و توسعه، چرخه فقر را تداوم بخشیدە است، و توانایی جامعه را برای دسترسی به منابع ضروری مختل می کند. نیازهای اولیه مانند آب تمیز، امکانات بهداشتی و موسسات آموزشی اغلب در کردستان در مقایسه با سایر مناطق ایران ناکافی یا از کیفیت پایینتری برخوردارند، که نابرابریها را تشدید و مانع رفاه کلی جامعه میشود. گسترش پدیده کولبری در کردستان و بە ویژە مناطق مرزی همجوار با عراق و ترکیه و قتل عام روزانه کولبران مبین وضعیت بغرنج اقتصادی است که کردها با آن مواجه هستند.
این نقض مداوم حقوق جامعه کردستان نه تنها مانع پیشرفت آنها می شود، بلکه اصول برابری و فراگیری را که یک جامعه متنوع باید از آن حمایت کند به چالش می کشد. پرداختن به این مسائل نیازمند رویکردی جامع است که حفاظت از حقوق فرهنگی را تضمین کند، دسترسی عادلانه به منابع را ارتقا دهد و محیطی را ایجاد کند که در آن جامعە کردستان می توانند به طور کامل در شکل دادن به آینده خود در ایران مشارکت کنند. احترام و به رسمیت شناختن تنوع فرهنگ ها و هویت ها، از جمله فرهنگ کردها، برای استقرار جامعه ای عادلانه و فراگیر که در آن حقوق هر فرد مورد حمایت و احترام قرار می گیرد، اساسی است
در پایان نگاهی آماری بە نقض حقوق بشر در کردستان را ارائە میدهیم
در یک سال گذشتە از ١٠ دسامبر ٢٠٢٢ تا ١٠ دسامبر ٢٠٢٣، دستکم ١١٠ شهروند کرد اعدام شدند کە ٥ نفر از آنها بە جرایم سیاسی و با احکام محاربە اعدام شدند. در این یک سال بیش از ٢٥٨ کولبر کشتە و زخمی شدند کە ٢٠١ نفر از آنها با شلیک مستقیم نیروهای امنیتی حکومت ایران زخمی شدند و ١٩ نفر هم با شلیک مستقیم نیروهای نظامی کشتە شدند.
در یک سال گذشتە ١١٤٥ شهروند کرد احضار و بازداشت شدەاند و ٢٥ نفر نیز در جریان اعتراضات شهروندان بوسیلە نیروهای امنیتی با شلیک مستقیم کشتە شدند.
این آمار خود نشان از نقض فاحش حقوق بشر در کردستان است. اسامی همە افرادی کە در آمار بە ان اشارە شدە برای سازمان حقوق بشری هانا احراز شدە و در مرکز آمار این سازمان ثبت شدە است.