سازمان حقوق بشر هانا؛ بر اساس مجموعه گزارشهای دریافتی و بررسیهای تکمیلی این سازمان، در پی جانباختن ۱۳ تن از کارکنان صنعت نفت و گاز دهلران و اعتراضات مردمی پس از آن، شهر آبدانان و مناطق پیرامونی آن طی روزهای اخیر شاهد تشدید فضای امنیتی و موجی از بازداشت شهروندان بودهاند. اطلاعات گردآوریشده حاکی از بازداشت دستکم ۱۹ شهروند در آبدانان، درهشهر و مورموری است.
شامگاه شنبه ۲۳ آبانماه ۱۴۰۵، اتوبوس حامل کارکنان پروژه نفت و گاز NGL ۳۱۰۰ دهلران در محور دشتعباس به مورموری واژگون شد. این حادثه که به جانباختن ۱۳ نفر انجامید، موجی از اندوه و اعتراض عمومی را در منطقه برانگیخت. روز سهشنبه ۲۶ آبانماه، شهروندان آبدانان در اعتراض به این فاجعه، وضعیت ناایمن مسیرهای تردد کارگران و ضرورت پاسخگویی مسئولان در خیابانهای شهر تجمع کردند. این اعتراضات با طرح مطالبات عمومی آغاز شد و با سردادن شعارهای انتقادی علیه حکومت گسترش یافت.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، نیروهای یگان ویژه و امنیتی با حضور گسترده در سطح شهر و استفاده از گاز اشکآور با معترضان برخورد کردند. همزمان، گزارشهایی از اختلال در دسترسی به اینترنت و تشدید تدابیر امنیتی منتشر شد. با وجود این اقدامات، اعتراضات به آبدانان محدود نماند و شامگاه جمعه ۲۹ آبانماه، شهروندان مورموری نیز در حمایت از بازداشتشدگان تجمع کردند.
یافتههای هانا نشان میدهد بازداشت شهروندان به زمان برگزاری تجمعات محدود نبوده و در روزهای پس از آن نیز ادامه یافته است. از جمله، روز پنجشنبه ۲۸ آبانماه، میثم نظری، از کارکنان کادر درمان بیمارستان رسول اکرم آبدانان، به گفته منابع هانا بدون ارائه حکم قضایی و با توسل به خشونت در محل کار خود بازداشت شد.
بر اساس اطلاعات گردآوریشده، اسامی ۱۹ شهروندی که بازداشت آنان در ارتباط با اعتراضات و رویدادهای پس از این حادثه گزارش شده، به شرح زیر است:
۱. سعید عبداللهی
۲. ایرج حیدری
۳. محسن باویر
۴. اصغر اکبری
۵. آرمین سلیمانی
۶. بهنام مرادی
۷. سینا درویشی
۸. پیمان کریمزاده
۹. شهرام جاویدانه
۱۰. حیدر ملایی
۱۱. محمدحسین کاویانی
۱۲. حمید شاهمحمدی
۱۳. حسین علیزاده
۱۴. محمد میرزایی
۱۵. محمدامین امیرایی
۱۶. آرین ایمانی
۱۷. امیر گراوند
۱۸. سید حمزه هاشمی
۱۹. میثم نظری
هانا پیشتر گزارش داده بود که سینا درویشی، نوجوان ۱۵ ساله، پس از انتقال به اداره اطلاعات آبدانان و دو ساعت بازجویی، با اخذ تعهد آزاد شده است. همچنین، گزارشهای دیگر نهادهای حقوق بشری از آزادی محسن باویر حکایت دارند.
با این حال، درباره محل نگهداری، وضعیت حقوقی پروندهها، اتهامات احتمالی و دسترسی سایر بازداشتشدگان به خانواده و وکیل، اطلاعات دقیق و قابل اتکایی در دسترس نیست. تداوم این وضعیت، بهویژه در شرایط تشدید حضور نیروهای امنیتی، نگرانیهای جدی درباره احتمال بازداشتهای خودسرانه، محرومیت از تضمینهای قانونی و نقض حقوق بنیادین شهروندان ایجاد کرده است.
سازمان حقوق بشر هانا تأکید میکند که برخورد امنیتی با شهروندانی که در پی یک فاجعه انسانی خواستار پاسخگویی مسئولان شدهاند، نمیتواند جایگزین رسیدگی شفاف و مستقل به علل حادثه و مسئولیت نهادهای ذیربط شود. هانا ضمن ابراز نگرانی از تداوم بازداشتها و فضای امنیتی حاکم بر منطقه، خواستار اعلام فوری محل نگهداری و وضعیت حقوقی تمامی بازداشتشدگان، تضمین دسترسی آنان به وکیل و خانواده و آزادی افرادی است که صرفاً به دلیل مشارکت در تجمعات مسالمتآمیز بازداشت شدهاند.
