پذیرش شکایت خانوادههای پژمان فاتحی، محسن مظلوم، وفا آذربار و هژیر فرامرزی توسط گروه کاری سازمان ملل و ارجاع تداوم ناپدیدسازی قهری آنان به جمهوری اسلامی ایران
سازمان حقوق بشر هانا، ۱۰ تیر ۱۴۰۵
سازمان حقوق بشر هانا اعلام میکند که در پی شکایت وکیل خانوادههای پژمان فاتحی، محسن مظلوم، وفا آذربار و محمد فرامرزی، معروف به هژیر فرامرزی، چهار زندانی سیاسی کُرد اعدامشده، گروه کاری ناپدیدشدگان قهری یا غیرارادی سازمان ملل متحد، با پذیرش و بررسی این شکایت، وضعیت آنان را به عنوان تداوم ناپدیدسازی قهری مورد رسیدگی قرار داده و از دولت جمهوری اسلامی ایران خواسته است سرنوشت، وضعیت پیکرها و محل دفن آنان را روشن کند.
این اقدام در شرایطی صورت گرفته است که با گذشت بیش از دو سال از اعلام اجرای حکم اعدام این چهار زندانی سیاسی کُرد، مقامات قضایی و امنیتی جمهوری اسلامی همچنان از تحویل پیکرها به خانوادهها، اعلام محل دفن و ارائه اسناد رسمی و قابل اتکا درباره مرگ آنان خودداری کردهاند.
پژمان فاتحی، محسن مظلوم، وفا آذربار و هژیر فرامرزی در تیرماه ۱۴۰۱ در منطقه صومای برادوست ارومیه توسط نیروهای امنیتی بازداشت و به بازداشتگاههای امنیتی منتقل شدند. این چهار زندانی سیاسی کُرد از اعضای حزب کومله کردستان ایران بودند و این حزب در بیانیهای رسمی، اتهامات مطرحشده از سوی نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی علیه آنان را رد کرده بود.
خانوادههای آنان برای مدت طولانی از محل نگهداری، وضعیت حقوقی، روند بازجویی و شرایط بازداشت آنان بیاطلاع ماندند و از دسترسی مؤثر به اطلاعات رسمی و روند قانونی محروم شدند.
بنابر گزارشهای رسیده به هانا، این چهار زندانی سیاسی کُرد در جریان بازداشت، بازجویی و رسیدگی قضایی از حداقل تضمینهای دادرسی عادلانه محروم بودند. اعترافات تلویزیونی آنان در شرایطی پخش شد که خانوادهها و منابع مطلع، آن را حاصل فشار، شکنجه و روندهای امنیتی دانستهاند. با وجود این، احکام اعدام آنان در روندی غیرشفاف و فاقد معیارهای بنیادین دادرسی کیفری صادر شد.
جمهوری اسلامی ایران در ۹ بهمن ۱۴۰۲، برابر با ۲۹ ژانویه ۲۰۲۴، اعلام کرد که حکم اعدام این چهار زندانی سیاسی کُرد در زندان قزلحصار کرج اجرا شده است. با این حال، خانوادهها نه تنها از حق وداع، خاکسپاری و سوگواری محروم ماندند، بلکه تاکنون هیچ مرجع رسمی پیکرها را تحویل نداده، محل دفن را اعلام نکرده و گواهی رسمی و معتبر درباره مرگ و محل دفن آنان ارائه نکرده است.
بنابر اظهارات وکیل خانوادههای قربانیان، پذیرش شکایت خانوادهها و ارجاع موضوع به دولت ایران از سوی گروه کاری ناپدیدشدگان قهری سازمان ملل متحد، نشاندهنده اهمیت حقوقی این پرونده و شناسایی وضعیت موجود به عنوان تداوم ناپدیدسازی قهری پس از اعلام اجرای حکم اعدام است. از منظر حقوق بینالملل، اعلام اعدام از سوی دولت، به تنهایی موجب پایان ناپدیدسازی قهری نمیشود؛ تا زمانی که پیکر قربانیان، محل دفن، اسناد رسمی مرگ و حقیقت کامل درباره سرنوشت آنان روشن نشود، این نقض همچنان ادامه دارد.
سازمان حقوق بشر هانا تاکید میکند که حق خانوادهها برای دانستن حقیقت، حقی بنیادین و غیرقابل سلب است. خانوادههای این چهار زندانی سیاسی کُرد حق دارند بدانند عزیزانشان در چه شرایطی بازداشت، نگهداری، محاکمه و اعدام شدهاند، پیکر آنان کجا دفن یا نگهداری شده است و چه مقامهایی در بازداشت، شکنجه، صدور حکم، اجرای اعدام و اختفای پیکرها نقش داشتهاند.
ناپدیدسازی قهری در حقوق بینالملل، نقض مستمر حقوق بشر و از مصادیق جرائم بینالمللی است و در صورت ارتکاب گسترده یا سازمانیافته میتواند در چارچوب جنایت علیه بشریت نیز مورد بررسی قرار گیرد. این جرم تا زمانی که سرنوشت و محل قربانی به طور کامل روشن نشود، پایان نمییابد و مشمول مرور زمان نیز نمیشود.