بامداد ۱۱ مرداد ۱۳۶۷، برابر با ۲ آگوست ۱۹۸۸، شهر اشنویه و مناطق مسکونی پیرامون آن هدف حمله هوایی شیمیایی نیروهای مسلح عراق تحت حاکمیت حزب بعث قرار گرفت. هیئت کارشناسی اعزامی دبیرکل سازمان ملل متحد پس از حضور در محل، معاینه مصدومان و بررسی نمونههای محیطی، استفاده از عامل شیمیایی خردل را تأیید کرد.
بر اساس اطلاعات ثبتشده در جریان مأموریت سازمان ملل، ۲۶۸۰ نفر در معرض عامل شیمیایی قرار گرفتند و ۹۱۰ نفر بستری شدند. قربانیان عمدتاً شهروندان غیرنظامی بودند که در خانهها و محلههای مسکونی حضور داشتند و هیچ وسیلهای برای تشخیص آلودگی، حفاظت تنفسی یا خروج ایمن در اختیار نداشتند. با وجود گذشت سیوهشت سال، آمار جامعی از افرادی که بر اثر عوارض دیررس این حمله جان باخته یا با بیماریهای مزمن تنفسی، چشمی و پوستی مواجه شدهاند، منتشر نشده است.
استفاده از عامل خردل علیه مناطق مسکونی، نقض صریح ممنوعیت سلاحهای شیمیایی، اصل تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامیان و الزامات حمایت از جمعیت غیرنظامی در مخاصمات مسلحانه بود. این حمله از منظر حقوق کیفری بینالمللی واجد وصف جنایت جنگی است. بررسی آن به عنوان جنایت علیه بشریت نیز مستلزم احراز ارتباط آن با سیاست گسترده و سازمانیافته حکومت بعث در استفاده از سلاحهای شیمیایی علیه غیرنظامیان، بهویژه مردم کرد، است.
سقوط حکومت بعث در سال ۲۰۰۳ مسئولیت بینالمللی عراق را از میان نبرد. تغییر حکومت موجب زوال شخصیت حقوقی دولت نمیشود و دولت کنونی عراق همچنان مسئول پاسخگویی، همکاری در روشن شدن حقیقت و جبران خسارت ناشی از اعمال منتسب به نیروهای مسلح عراق است.
با این حال، جمهوری اسلامی ایران تاکنون هیچ روند علنی، مؤثر و قابل ارزیابی برای مطالبه مسئولیت دولت عراق، شناسایی زنجیره فرماندهی حمله و جبران خسارت قربانیان اشنویه ایجاد نکرده است. این انفعال را نمیتوان صرفاً قصوری اداری دانست. بیاعتنایی به پرونده قربانیان کرد و تقدم روابط سیاسی با دولت عراق بر حق آنان برای حقیقت، عدالت و جبران خسارت، بخشی از سیاست تبعیضآمیز جمهوری اسلامی در قبال کردستان است.
سازمان حقوق بشر هانا خواستار حفظ و تجمیع پروندههای پزشکی، اسناد اداری، گواهیهای فوت و شهادت بازماندگان، انتشار آمار دقیق آسیبدیدگان و بررسی مستقل آثار دیررس حمله است. دولت عراق نیز باید اطلاعات مربوط به یگان نظامی دخیل، پایگاه مبدأ، نوع مهمات و زنجیره صدور فرمان را در اختیار یک بررسی مستقل قرار دهد.
گذشت زمان مسئولیت را از میان نبرده است. قربانیان اشنویه حق دارند حقیقت حمله بهطور کامل ثبت شود، عاملان و آمران آن شناسایی شوند و خسارتهای جسمی، روانی و مادی آنان بهطور مؤثر جبران گردد.