سازمان حقوق بشری هانا با ابراز نگرانی عمیق نسبت به وضعیت جسمانی و نیز وضعیت حقوقی حاتم یکتا، پناهجوی ایرانی که بیش از سیزده سال در پاپوا گینه نو در وضعیت بلاتکلیف به سر برده است، خواستار اقدام فوری نهادهای بینالمللی و دولتهای ذیربط برای حفاظت از جان وی شده است.
این گزارش بر اساس اطلاعات، تصاویر و اظهارات یکی از بستگان نزدیک حاتم یکتا تنظیم شده است. هدف از انتشار آن، جلب توجه نهادهای مسئول به وضعیت انسانی فردی است که بنا بر اطلاعات موجود، اکنون در شرایط جسمانی بسیار وخیمی قرار دارد و نیازمند حمایت و مداخله فوری است.
حاتم یکتا ، شهروند کُرد اهل استان ایلام و متولد ۵ شهریور ۱۳۶۷، پیش از ترک ایران به همراه برادران خود یک باشگاه بدنسازی را اداره میکرد و از سلامت جسمانی کامل برخوردار بود. او در سال ۲۰۱۳ با امید دستیابی به امنیت و آیندهای بهتر، مسیر مهاجرت به استرالیا را در پیش گرفت. با این حال، مطابق اطلاعات دریافتی، هرگز وارد خاک اصلی استرالیا نشد و پس از رهگیری، به پاپوا گینه نو منتقل شد؛ جایی که سیزده سال گذشته را در شرایطی همراه با بلاتکلیفی سپری کرده است.
به گفته خانواده، بسیاری از افرادی که همزمان با او در همین روند قرار داشتند، طی سالهای گذشته به کشورهای ثالث منتقل شده یا وضعیت حقوقی آنان تعیین تکلیف شده است، اما حاتم همچنان بدون چشمانداز روشنی نسبت به آینده خود در همان محل باقی مانده است. خانواده همچنین اظهار میکنند که او در تمام این سالها از دسترسی به حمایت حقوقی مؤثر برخوردار نبوده و وضعیت حقوقی وی همچنان نامشخص است.
آنچه این پرونده را به یک نگرانی جدی حقوق بشری تبدیل کرده، وخامت شدید وضعیت جسمانی حاتم است. تصاویر اخیر که در اختیار هانا قرار گرفته، تفاوت آشکاری میان وضعیت جسمانی او پیش از خروج از ایران و شرایط کنونیاش نشان میدهد. فردی که سالها به عنوان ورزشکار بدنسازی از آمادگی بدنی بالایی برخوردار بود، اکنون به شدت دچار کاهش وزن و تحلیل جسمانی شده است. بنا بر اطلاعات خانواده، وی به علت عفونت شدید در یکی از بیمارستانهای پاپوا گینه نو بستری است، توانایی تغذیه مناسب ندارد و وضعیت سلامت او نگرانکننده توصیف میشود.
این وضعیت صرفاً یک بحران پزشکی نیست. هنگامی که وخامت سلامت یک پناهجو با سالها بلاتکلیفی و نبود راهحل مؤثر برای تعیین وضعیت او همراه میشود، موضوع در قلمرو حقوق بینالملل حقوق بشر و حقوق پناهندگان قرار میگیرد. حق حیات، حق برخورداری از بالاترین استاندارد قابل دستیابی سلامت و حمایت در برابر رفتارهای غیرانسانی یا تحقیرآمیز، از جمله حقوق بنیادینی هستند که دولتها موظف به احترام، حمایت و تضمین آنها نسبت به اشخاص تحت صلاحیت یا کنترل مؤثر خود هستند.
بلاتکلیفی بیش از سیزده سال، همراه با وخامت شدید وضعیت جسمانی، این پرونده را از یک موضوع صرفاً مهاجرتی فراتر میبرد. در چنین شرایطی، مسئولیت دولتها تنها به اجرای سیاستهای کنترل مرزها محدود نمیشود، بلکه اتخاذ تدابیر مؤثر برای حفاظت از جان، سلامت و کرامت انسانی نیز بخشی از تعهدات آنان بر اساس حقوق بینالملل است. از همین رو، وضعیت حاضر پرسشهای جدی درباره رعایت تعهدات بینالمللی مرتبط با حق حیات، ممنوعیت رفتار غیرانسانی یا تحقیرآمیز و حق دسترسی به مراقبتهای درمانی مناسب مطرح میکند. هرگونه تأخیر در رسیدگی، در صورتی که به تشدید آسیبهای جسمی یا تهدید جان این پناهجو بینجامد، میتواند پیامدهای جبرانناپذیری به دنبال داشته باشد.
از منظر حقوق بینالملل پناهندگان نیز، افرادی که در نتیجه سیاستهای انتقال فراسرزمینی برای سالهای طولانی در وضعیت نامعلوم باقی میمانند، نباید از حمایت مؤثر، مراقبتهای درمانی مناسب و دسترسی به یک راهحل پایدار محروم شوند. استمرار چنین وضعیتی با هدف و فلسفه نظام بینالمللی حمایت از پناهندگان سازگار نیست و رسیدگی فوری نهادهای مسئول را ایجاب میکند.
درخواستهای سازمان هانا
سازمان هانا از کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد میخواهد با توجه به وخامت وضعیت جسمانی حاتم، وضعیت حمایتی و پزشکی وی را فوراً بررسی کرده و انتقال او به یک مرکز درمانی مجهز و تعیین تکلیف وضعیت حمایتی وی را در اولویت قرار دهد.
سازمان هانا همچنین از دولت استرالیا میخواهد با رعایت تعهدات خود بر اساس حقوق بینالملل حقوق بشر و حقوق پناهندگان، اقدامات فوری و مؤثر برای حفاظت از جان، سلامت و کرامت انسانی حاتم اتخاذ کرده و در همکاری با نهادهای بینالمللی، راهحلی پایدار برای پایان دادن به سالها بلاتکلیفی وی فراهم آورد.
سازمان هانا از دولت پاپوا گینه نو نیز میخواهد دسترسی مستمر حاتم به خدمات درمانی تخصصی را تضمین کرده و همکاری لازم را با نهادهای بینالمللی برای حفاظت از جان وی به عمل آورد.
پرونده حاتم تنها یک پرونده مهاجرتی نیست. این پرونده یادآور آن است که حتی در چارچوب سختگیرانهترین سیاستهای مهاجرتی نیز، دولتها همچنان به رعایت تعهدات بنیادین خود در قبال حق حیات، سلامت و کرامت انسانی افراد پایبند هستند. از نگاه سازمان هانا، با توجه به وخامت وضعیت جسمانی حاتم، هرگونه تأخیر در اتخاذ اقدامات لازم میتواند خطرات جبرانناپذیری برای جان وی در پی داشته باشد و از این رو، اقدام فوری نهادهای بینالمللی و دولتهای مسئول ضرورتی حقوقی و انسانی است.