گزارش ویژه مهاباد
سازمان حقوق بشر هانا در ادامه ارزیابی میدانی شرایط شهرهای کردستان، و در سایه تداوم محدودیتهای ارتباطی و فضای امنیتی ناشی از تحولات اخیر، گزارش حاضر را بر اساس دادههای گردآوریشده از منابع محلی درباره وضعیت مهاباد منتشر میکند
بر اساس اطلاعات میدانی، وضعیت معیشتی شهروندان در مهاباد در روزهای اخیر روندی رو به وخامت داشته و نگرانیها نسبت به تداوم این شرایط در حال افزایش است. منابع محلی گزارش میدهند که ذخایر مواد غذایی در سطح شهر بهتدریج رو به کاهش است و بخشی از خانوادهها، بهویژه کسانی که در روستاها بستگان دارند، برای تامین امنیت و دسترسی بهتر به امکانات اولیه، به مناطق روستایی مراجعه میکنند. برآوردهای محلی نشان میدهد که در صورت تداوم وضعیت موجود، هفته پیشرو میتواند با دشواریهای بیشتری همراه باشد.
بازار مهاباد در شرایط نیمهفعال قرار دارد، بخشی از مغازهها باز و بخشی دیگر تعطیلاند. نانواییها و جایگاههای سوخت همچنان فعالیت دارند، اما در برابر آنها صفهای طولانی مشاهده میشود. در همین حال، افزایش قیمت کالاهای اساسی بهطور محسوس ادامه یافته و منابع محلی تاکید میکنند که بهای بسیاری از کالاها در مدت کوتاهی تا دو برابر افزایش یافته است.
بررسی قیمتها نشان میدهد برنج ده کیلویی از ۱ میلیون و ۷۵۰ هزار تومان به ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسیده، قند پنج کیلویی از ۴۰۰ هزار به ۶۰۰ هزار تومان افزایش یافته، روغن جامد پنج کیلویی از ۷۰۰ هزار تومان به ۲ میلیون تومان رسیده و قیمت چای سیاه یک کیلویی نیز از ۱ میلیون به ۲ میلیون تومان افزایش یافته است. همچنین آرد ۴۰ کیلویی از ۶۰۰ هزار به ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان، گوشت قرمز از ۷۰۰ هزار به ۱ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان و مرغ از ۱۵۰ هزار به ۳۰۰ هزار تومان رسیده است. قیمت بنزین نیز از هر لیتر ۳ هزار تومان به ۵ هزار تومان افزایش یافته است.
در سطح اجتماعی، فضای عمومی شهر با نگرانی گسترده نسبت به آینده همراه است. منابع محلی میگویند بسیاری از شهروندان نسبت به سرنوشت وضعیت سیاسی موجود دچار ابهاماند و نمیدانند تحولات جاری به چه نتیجهای خواهد انجامید. با این حال، در میان بخش قابل توجهی از مردم، نگاه مثبت نسبت به احتمال پایان یافتن ساختار فعلی حکومت مشاهده میشود.
در منظر امنیتی، گزارشها نشان میدهد نیروهای حکومتی در بسیاری از محلهای اصلی استقرار خود حضور ندارند و بخشی از آنان به مدارس و مساجد منتقل شدهاند. همچنین منابع محلی تاکید میکنند که برخی واحدهای انتظامی و امنیتی، از جمله نیروهای ۱۱۰ و آگاهی، حضور موثری در داخل شهر ندارند و حتی در مواردی مانند تماسهای مرتبط با سرقت نیز پاسخگویی کاهش یافته وگاها بدون پاسخ است.
بر اساس اطلاعات موجود، شمار قابل توجهی از سربازان کرد از پادگانها خارج شدهاند و بخشی از نیروهای غیرمحلی و تندرو همچنان در مواضع دفاعی باقی ماندهاند. در همین حال، خانوادههای این نیروها به شهرهای محل سکونت خود بازگردانده شدهاند و بخش عمدهای از نیروهای مستقر در مهاباد به محورهای مرزی، بهویژه مسیر مهاباد به سردشت، اعزام شدهاند.
وضعیت جاشها نیز ناپایدار توصیف شده است. منابع محلی میگویند بخشی از این افراد در روزهای اخیر حضور علنی خود را به حداقل رساندهاند، برخی در منازل خود باقی ماندهاند و از رفتوآمد آشکار خودداری میکنند و برخی دیگر محلهای استقرار یا فعالیت پیشین خود را ترک کردهاند
در زمینه کنترلهای امنیتی، ایستهای بازرسی در محورهای بینشهری با شدت بیشتری برقرار شده و نظارت بر رفتوآمد در این مسیرها افزایش یافته است. همزمان، در داخل شهر نیز رفتوآمد نیروهایی با پوشش لباس شخصی مشاهده میشود.
گزارشهای میدانی همچنین از تلفات انسانی در جریان درگیریها حکایت دارد. بر اساس اطلاعات دریافتی، در یکی از حملات صورتگرفته به ساختمان اداره اطلاعات مهاباد، ۱۷ نفر کشته شدهاند. همچنین چندین شهروند غیرنظامی زخمی شدهاند و در حادثهای جداگانه، یک دستفروش به نام ابوبکر موغمی جان خود را از دست داده است. منابع محلی شمار غیرنظامیان مجروح در مهاباد را حدود ۱۵ نفر برآورد میکنند.
سازمان حقوق بشر هانا با ابراز نگرانی نسبت به ادامه وخامت شرایط معیشتی، کاهش دسترسی شهروندان به کالاهای ضروری و افزایش حضور نیروهای مسلح در فضاهای عمومی و غیرنظامی در مهاباد، بر ضرورت توجه فوری نهادهای حقوق بشری و بشردوستانه به وضعیت غیرنظامیان و حفظ دسترسی آنان به نیازهای اساسی تاکید میکند. هانا همچنین استقرار نیروهای مسلح در مدارس، مساجد و دیگر اماکن غیرنظامی را عاملی میداند که میتواند سطح مخاطره برای ساکنان شهری را افزایش داده و امنیت غیرنظامیان را با تهدید مستقیم مواجه سازد.
سازمان حقوق بشر هانا ١٨ مارس٢٠٢٦