گزارش سالانە ٢٠٢٥، در مورد وضعیت حقوق بشر در کردستان ایران
تهیە شدە توسط سازمان حقوق بشر هانا
فهرست مطالب
خلاصە گزارش ص ٤
١- پیشگفتار ص ٥
٢- روش تحقیق ص ٥
٣- موازین حقوق بشری قابل اعمال ص ٦
٤- یافتەها ص ٦
٤.١- حق حیات و مجازات اعدام ص ٦
٤.٢- خشونت مرزی و کشتار علیه کولبران و کاسبکاران مرزی ص ٧
٤.٣- مینهای زمینی و بقایای انفجاری جنگ ص ٨
٤.٤- بازداشتهای خودسرانه، و بازداشت کودکان زیر ۱۸ سال ص ٩
٤.٥- شرایط غیر استاندارد بازداشت، مرگ تحت بازداشت و مجازاتهای غیر انسانی ص ٩
٤.٦- کشتار غیرنظامیان و درگیریهای مسلحانه ص ١٠
٥- حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ص ١٠
٥.١- ایمنی کار و سرکوب نهادهای کارگری ص ١٠
٥.٢- بحران سلامت روان و آمار خودکشی ص ١١
٥.٣- خشونت مبتنی بر جنسیت و قتلهای موسوم به «ناموسی» ص ١١
٥.٤- کنشگران محیط زیست و ناکارآمدیهای ایمنی عمومی ص ١٢
٦- اعتراضات ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵ (ادامهدار) ص ١٢
٧- نتیجهگیری ص ١٣
٨- توصیەها ص ١٤
خلاصه گزارش
بر اساس این گزارش سال گذشته وضعیت نقض حقوق بشر در کردستان بشدت افزایش یافته است. نتیجه تحقیقات هانا مبین افزایش چشمگیر اجرای مجازات اعدام، تداوم خشونت مرگبار در مرزها، نقض فاحش حقوق متهمین در ایام بازداشت از جمله محرومیت از خدمات درمانی، مرگهای مشکوک تحت بازداشت، و اعمال مجازاتهای بدنی غیر انسانی و تحقیر آمیز است.
بر این اساس هانا توانسته ۲۰۵ مورد اعدام را که در سال ۲۰۲۵ در کردستان اجرا شده، راستیآزمایی و تایید کند. اعدامها در کردستان نسبت به سال ۲۰۲۴ ، ۶۵ درصد افزایش یافته است. افزون بر این الگوی جغرافیایی، پایش مبتنی بر هویت اتنیکی نیز دست کم ۲۶۰ زندانی کُرد را که در سال ۲۰۲۵ در سراسر ایران اعدام شدهاند، ثبت کرده است. این امر نگرانیها را نسبت به اعمال زائدالوصف اعدام در خصوص کُردها، دامن میزند.
در مناطق مرزی، هانا ۶۱ مورد از کشته یا زخمی شدن کولبران و کاسبکاران مرزی را راست آزمایی و تایید میکند. از میان کشتهشدگان، ۲۰ نفر با شلیک مستقیم نیروهای مرزبانی و امنیتی ایران جان باختهاند. مینهای زمینی همچنان تهدیدی پایدار علیه حیات و تمامیت جسمانی غیرنظامیان است. در کردستان، هانا ۱۳ مورد آسیب ناشی از انفجار مین را ثبت کرده که شامل چهار کودک زخمی نیز میشود. شایان ذکر است در سال ۲۰۲۵ دست کم ۴۳ قربانی مین یا بقایای انفجاری جنگ در کل کشور گزارش شده است.
بازداشتهای خودسرانه در مقیاس گسترده ای افزایش یافته است. هانا ۸۲۷ مورد بازداشت شهروندان کُرد را ثبت کرده که شامل ۵۶ زن و ۲۹ مورد کودک زیر ۱۸ سال است. در پایان سال گزارشدهی، موج تازهای از اعترضات در سراسر کشور آغاز شده است. اعتراضات از ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵ و در پی فشار شدید اقتصادی و فروپاشی ارزش پول ملی در مقابل دلار آمریکا شروع شد. گزارشها عامل اولیه را تعطیلی کسبوکارها توسط بازاریان در بازار بزرگ تهران و سپس گسترش اعتراضات به استانهای دیگر توصیف میکنند. چون این رخدادها در روزهای پایانی دوره گزارشدهی آغاز شده و به سال ۲۰۲۶ تسری یافته، هانا آن را در کزارشات ماهانه و موضوعی و ویژه در سال پیش روی گزارش خواهد نمود
