مقدمه
مرکز آمار سازمان حقوق بشر هانا گزارش ماهانه خود درباره وضعیت حقوق بشر در کُردستان در ماه آگوست ۲۰۲۶ را منتشر میکند. دادهها و اطلاعات مندرج در این گزارش از طریق تحقیقات میدانی، گفتوگو با قربانیان نقض حقوق بشر و خانوادههای آنان و همچنین بررسی مستندات و اطلاعات دریافتی از منابع مطلع گردآوری شده و سپس از سوی منابع مستقل راستیآزمایی شدهاند. اگرچه دسترسی به آمار و اطلاعات در ایران بسیار دشوار است، هانا تمام تلاش خود را به کار گرفته است تا اطلاعات گردآوریشده دقیق و صحیح باشند.
بر این اساس، این گزارش صرفاً شامل مواردی است که سازمان حقوق بشر هانا از صحت و اعتبار اطلاعات مربوط به آنها اطمینان حاصل کرده است.
بازداشتهای خودسرانه
در ماه آگوست ۲۰۲۶، مرکز آمار هانا بازداشت خودسرانه ۷۷ شهروند کُرد را در شهرها و روستاهای مختلف کُردستان توسط نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی ثبت کرده است. از مجموع ۷۷ شهروند بازداشتشده، ۱۱ نفر زن بودهاند و یک کودک ۱۶ ساله نیز در میان بازداشتشدگان بوده است. ۳ نفر از بازداشتشدگان، از جمله ۲ زن، به ۷۴ ضربه شلاق محکوم شدند و حکم آنان اجرا شده است. برای ۸ نفر از بازداشتشدگان در مجموع ۲۳ سال حبس صادر شده و برای یک نفر نیز حکم اعدام صادر شده است.
اتهامات مطرحشده علیه بازداشتشدگان شامل همکاری با و عضویت در احزاب کُرد مخالف حکومت اسلامی ایران، فعالیتهای مدنی و صنفی، فعالیتهای رسانهای و انتشار مطالب در شبکههای اجتماعی بوده است.
بر اساس دادههای مرکز آمار سازمان حقوق بشر هانا، از مجموع ۷۷ شهروند بازداشتشده، ۳۹ نفر در استان کُردستان، ۳۳ نفر در استان آذربایجان غربی و ۵ نفر در استان ایلام بازداشت شدهاند.
حق بر حیات و مجازات اعدام
در آگوست ۲۰۲۶، دستکم ۷ شهروند کُرد در زندانهای مختلف ایران اعدام شدند. از میان آنان، دو نفر به اتهام محاربه و جاسوسی برای اسرائیل، یک نفر به اتهام جرایم مربوط به مواد مخدر، ۲ نفر به اتهام قتل عمد و ۲ نفر نیز به اتهام سرقت مسلحانه اعدام شدند. از ابتدای سال ۲۰۲۶ تاکنون، دستکم ۶۲ شهروند کُرد در زندانهای مختلف ایران اعدام شدهاند. در این ماه، ۳ زندانی نیز در زندان جان باختند. یکی از زندانیان به دلیل تأخیر در دریافت دارو جان باخت، یک زندانی در زندان ایلام خودکشی کرد و زندانی دیگری نیز در زندان قزلحصار بهطور مشکوکی جان باخت.
حق بر حیات و امنیت انسانی در مناطق مرزی و محیط کار
بخشی از موارد نقض حقوق بشر مستندشده در این گزارش مستقیماً با حق بر حیات و امنیت انسانی در زندگی روزمره شهروندان مرتبط است. مرگ و جراحت کولبران، جان باختن شهروندان بر اثر مینهای باقیمانده از جنگ و جان باختن کارگران در محیطهای ناایمن، همگی نشان میدهند که حق بر حیات فقط در دادگاهها و زندانها به خطر نمیافتد، بلکه در مرزها، روستاها، محلهای کار و مسیرهای تأمین معاش نیز در معرض تهدید قرار دارد.
در ماه آگوست سال ۲۰۲۶، هانا جان باختن دستکم ۵ کولبر و زخمی شدن ۳ کولبر را مستند کرده است. بنا بر دادههای راستیآزماییشده، این موارد عمدتاً در نتیجه تیراندازی مستقیم نیروهای مرزبانی رخ دادهاند. صرفنظر از وضعیت حقوقی حمل کالا، استفاده از نیروی مرگبار علیه کولبران تنها زمانی میتواند موجه باشد که تهدیدی فوری و جدی علیه جان مأموران یا دیگران وجود داشته باشد و هیچ راهکار کمخطرتر دیگری در دسترس نباشد. اصول اساسی سازمان ملل متحد درباره استفاده از زور و سلاح گرم توسط مأموران اجرای قانون بر ضرورت، تناسب و استفاده از نیروی مرگبار تنها بهعنوان آخرین راهکار تأکید دارند.
فقر، بیکاری، نبود فرصتهای پایدار اشتغال و توسعهنیافتگی مناطق مرزی، بسیاری از شهروندان را به فعالیتی پرخطر سوق داده است. پاسخ امنیتی به پدیدهای که ریشههای اقتصادی و اجتماعی دارد، بدون اصلاح شرایط ساختاری، خطر تکرار مرگ و جراحت را افزایش میدهد.
مرگ دستکم ۲ کارگر در این ماه در حوادث ناشی از نبود ایمنی محیط کار نیز نشاندهنده ضعف نظارت و اجرای استانداردهای ایمنی است. ماده ۷ میثاق بینالمللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، حق برخورداری از شرایط کاری عادلانه، ایمن و سالم را تضمین میکند. مرگ کارگران در محیطهای ناایمن، اگر ناشی از فقدان تجهیزات، آموزش ناکافی یا نبود نظارت مؤثر باشد، صرفاً حادثهای فردی نیست؛ بلکه نشانه نارسایی ساختاری در حمایت از حق کار، حق سلامت و کرامت انسانی کارگران است.
خودکشی و حق برخورداری از سلامت روان
در ماه آگوست سال ۲۰۲۶، هانا دستکم ۱۲ مورد خودکشی را در کُردستان ثبت کرده است. در میان این موارد، خودکشی یک دختر ۱۶ ساله، یک سرباز و یک زندانی ثبت شده است. بررسیهای هانا نشان میدهد که فقر، مشکلات معیشتی، فشارهای روحی و روانی و سایر آسیبهای اجتماعی از عوامل مؤثر در این موارد بودهاند.
خودکشی را نمیتوان صرفاً در سطح تصمیم فردی تحلیل کرد. این پدیده در بسیاری از موارد با فقر، فشار اجتماعی، خشونت خانگی، محرومیت از حمایت روانی، دسترسی محدود به خدمات درمانی و نبود شبکههای حمایت اجتماعی پیوند دارد. افزایش یا استمرار چنین مواردی در یک منطقه، زنگ خطری درباره وضعیت سلامت روان، امنیت اجتماعی و سطح حمایت از گروههای آسیبپذیر است.
زنکشی و قتلهای ناموسی
در ماه آگوست نیز خشونت خانگی، بهویژه خشونت علیه زنان، ادامه داشته و ۴ زن به قتل رسیدهاند. در میان قربانیان، یک دختر ۱۶ ساله نیز بوده است که توسط پدرش به قتل رسیده است. تمامی این قتلها توسط همسر یا بستگان درجهیک قربانیان صورت گرفتهاند. در جامعهای که زنان از کمترین حقوق اجتماعی و اقتصادی برخوردارند و هیچگونه حمایت قانونی در برابر خشونتهای خانوادگی وجود ندارد، زنان نخستین قربانیان این ساختار هستند.
ارزیابی کلی وضعیت حقوق بشر در کُردستان، آگوست ۲۰۲۶
بررسی دادههای این ماه نشان میدهد که وضعیت حقوق بشر در کُردستان همچنان وخیم و ناپایدار است. بر اساس اطلاعات گردآوریشده، تعداد زیادی از شهروندان در ارتباط با فعالیتهای مدنی و سیاسی بازداشت شدهاند. این بازداشتها عمدتاً بهصورت گسترده و بدون رعایت تضمینهای دادرسی عادلانه انجام شدهاند. کشتار کولبران و تیراندازیهای غیرقانونی بهسوی آنان همچنان ادامه دارد و جان انسانهای بیگناه را میگیرد. زنکشی و قتلهای ناموسی نیز ادامه دارد. فقر، مشکلات معیشتی، افسردگی و ناامیدی از زندگی موجب خودکشیهای زیادی در کُردستان شده است.
مجموع این وقایع نشاندهنده تشدید جدی نقض حقوق بشر و ضرورت پاسخگویی فوری عاملان و آمران این اقدامات بر اساس تعهدات بینالمللی جمهوری اسلامی ایران است.
سازمان حقوق بشر هانا
۱ سپتامبر ۲۰۲۶
استفاده از این آمار با ذکر منبع بلامانع است.