سازمان حقوق بشر هانا با ابراز نگرانی عمیق نسبت به افزایش موارد بازداشت شهروندان در کُردستان طی ماههای اخیر و بهویژه هفتههای گذشته، اعلام میدارد که بر اساس اطلاعات و گزارشهای دریافتی از منابع محلی، خانوادهها و شاهدان عینی، شماری از این بازداشتها بدون ارائه حکم قضایی و در مواردی همراه با ورود نیروهای امنیتی به منازل شخصی یا بازداشت افراد در اماکن عمومی صورت گرفته است.
بر پایه اطلاعات موجود، در بسیاری از موارد، پس از بازداشت افراد، نهادهای مسئول از ارائه هرگونه اطلاع رسمی درباره محل نگهداری، علت بازداشت، مرجع قضایی رسیدگیکننده و وضعیت حقوقی بازداشتشدگان خودداری کردهاند. استمرار این وضعیت، نگرانیهای جدی در خصوص نقض حق اطلاع از وضعیت بازداشت، محرومیت از دسترسی به وکیل و محدودسازی ارتباط با خانواده را ایجاد کرده است.
مطابق ماده ۹ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، هیچ فردی نباید بهصورت خودسرانه بازداشت یا محروم از آزادی شود و هر شخص بازداشتشده باید در زمان بازداشت، فورا از دلایل آن مطلع گردد. همچنین مطابق ماده ۱۴ همین میثاق، برخورداری از دادرسی عادلانه، دسترسی به وکیل و امکان دفاع مؤثر از حقوق بنیادین هر متهم محسوب میشود.
علاوه بر این، بر اساس «مجموعه اصول حمایت از تمامی اشخاص تحت هرگونه بازداشت یا حبس» مصوب مجمع عمومی سازمان ملل متحد، مقامات مسئول موظفاند اطلاعات مربوط به محل نگهداری، وضعیت حقوقی و امکان تماس بازداشتشدگان با خانواده و وکیل را بدون تاخیر فراهم سازند.
برخی گزارشهای دریافتی همچنین حاکی از آن است که در میان بازداشتشدگان، افراد سالمند و اشخاص دارای بیماریهای جسمی و نیازمند مراقبت پزشکی نیز وجود دارند. با این حال، تاکنون اطلاعات شفافی درباره وضعیت سلامت، شرایط نگهداری و دسترسی آنان به خدمات درمانی و دارویی منتشر نشده است. محرومسازی بازداشتشدگان بیمار از مراقبتهای درمانی میتواند ناقض تعهدات دولتها ذیل قواعد حداقل استاندارد سازمان ملل برای رفتار با زندانیان (قواعد نلسون ماندلا) تلقی شود.
همچنین تداوم بیاطلاعی خانوادهها از سرنوشت و محل نگهداری برخی بازداشتشدگان، نگرانیها نسبت به خطر بازداشت خودسرانه، نگهداری در اماکن نامعلوم و نقض اصل منع ناپدیدسازی قهری را تشدید کرده است. چنین رویهای مغایر با تعهدات بینالمللی دولتها در زمینه حمایت از حق آزادی، امنیت فردی و کرامت انسانی است.
سازمان حقوق بشر هانا ضمن تأکید بر ضرورت پایبندی کامل نهادهای مسئول به تعهدات حقوقی و بینالمللی، خواستار اقدامات فوری زیر است:
۱_ اعلام رسمی، فوری و شفاف هویت، محل نگهداری و وضعیت تمامی بازداشتشدگان
۲_ اطلاعرسانی فوری درباره مبانی و مستندات قانونی بازداشت به خانوادهها و وکلای آنان
۳_ تضمین دسترسی فوری و بدون مانع بازداشتشدگان به وکیل منتخب، خدمات حقوقی مستقل و تماس با خانواده
۴_ رعایت کامل اصول دادرسی عادلانه و تضمین حقوق دفاعی بازداشتشدگان مطابق با استانداردهای بینالمللی حقوق بشر
۵_ رسیدگی فوری و تخصصی به وضعیت سلامت افراد بیمار، سالمندان و سایر اشخاص نیازمند مراقبت پزشکی
۶_ تضمین دسترسی بازداشتشدگان به خدمات درمانی، دارویی و مراقبتهای پزشکی مناسب
۷_ خودداری از تداوم بازداشتهای خودسرانه و رعایت کامل تعهدات ناشی از حقوق بینالملل بشر
سازمان حقوق بشر هانا تأکید میکند که تداوم چنین روندی میتواند مصداق نقض تعهدات بینالمللی حقوق بشری بوده و موجب تشدید نگرانیها نسبت به وضعیت حاکمیت قانون، شفافیت قضایی و تضمین حقوق بنیادین شهروندان شود. از اینرو، ضروری است نهادهای مسئول در اسرع وقت نسبت به شفافسازی وضعیت بازداشتشدگان، رعایت حقوق قانونی آنان و پاسخگویی در قبال افکار عمومی و خانوادهها اقدام کنند.