سازمان حقوق بشر هانا بر مبنای شهادت های میدانی و گزارش های قابل اتکا، الگوی منسجمی از مداخله نهادهای امنیتی در مراکز درمانی و تعقیب پزشکان و کادر درمان را در جریان اعتراضات سراسری دی ماه ۱۴۰۴ مستندسازی کرده است. مطابق این اطلاعات، نیروهای امنیتی و لباس شخصی در موارد متعدد در بیمارستان ها، به ویژه در بخش های اورژانس، حضور یافته و با ایجاد فضای ارعاب، درمان مجروحان را به موضوع امنیتی تبدیل کرده اند. این روند به صورت مستقیم حق دسترسی امن و فوری به خدمات درمانی را به عنوان یک حق بنیادین مخدوش می سازد و بیمارستان را از یک نهاد حمایتی به محیطی پرخطر برای بیماران و پزشکان و کادر درمان بدل کرده است.
یکی از محورهای اصلی مداخله نهادهای امنیتی، اجبار درمانگران به ثبت هویت و کد ملی مجروحان و مداخله در مستندسازی پزشکی جراحات گزارش شده است. چنین اقداماتی ناقض حق حریم خصوصی و اصل محرمانگی اطلاعات پزشکی است و رابطه اعتماد بیمار و پزشک را تضعیف می کند. از منظر حقوقی، ایجاد ترس از مراجعه به بیمارستان، به ویژه برای مجروحان، پیامد قابل پیش بینی و قابل انتساب دارد و می تواند در مواردی منجر به محرومیت از درمان فوری، تشدید آسیب، یا تهدید حق حیات شود.
هم زمان، شواهد حاکی از آن است که شماری از پزشکان، پرستاران و داروسازان صرفا به دلیل انجام وظیفه حرفه ای خود، یعنی مداوای مجروحان، احضار، بازداشت یا تحت پیگرد قرار گرفته اند. در موارد متعدد، برای توجیه این برخوردها از عناوین اتهامی کلی و امنیتی استفاده شده و شفافیت قضایی کافی درباره مبنای قانونی بازداشت، دسترسی به وکیل، امکان تماس با خانواده و نظارت موثر قضایی گزارش نشده است. این وضعیت، با ممنوعیت بازداشت خودسرانه و تضمین های دادرسی منصفانه در حقوق بین الملل حقوق بشر، فشار روانی، تهدید، بدرفتاری و اعمال فشار بر خانواده ها اشاره دارد. و در مواردی، بازداشت بستگان نزدیک به عنوان ابزار فشار گزارش شده است.
این رفتارها مصداق شکنجه و نیز شکل هایی از مجازات جمعی تلقی شود که به موجب قواعد آمره و استانداردهای بنیادین حقوق بین الملل ممنوع است. افزون بر این، اثر بازدارنده چنین رویکردی بر کل جامعه پزشکی، به نحو سیستماتیک ظرفیت نظام سلامت برای ارائه درمان بی طرفانه و فوری را بشدت تضعیف می کند.
از حیث چارچوب حقوقی، رفتارهای فوق با تعهدات دولت ذیل حقوق بین الملل حقوق بشر، از جمله حق حیات، حق سلامت، منع شکنجه و رفتار غیرانسانی، منع بازداشت خودسرانه، حق دادرسی منصفانه و حق حریم خصوصی تعارض دارد. علاوه بر این، اصول اخلاق پزشکی مصوب سازمان ملل، اجبار کادر درمان به نقض اخلاق حرفه ای یا مشارکت در فرآیندهای منتهی به بدرفتاری را ممنوع می داند. همچنین اصل بی طرفی پزشکی در حقوق بین الملل بشردوستانه، از جمله در پروتکل های الحاقی کنوانسیون های ژنو و قواعد عرفی، بر ممنوعیت مجازات کردن اشخاص به دلیل انجام فعالیت های پزشکی مطابق اخلاق حرفه ای و بر ضرورت حمایت از کارکنان درمانی تاکید می کند. حتی در فرض اختلاف درباره طبقه بندی دقیق وضعیت، این استانداردها حداقل معیار مشترکی را بیان می کند: دولت حق جرم انگاری درمان و مداخله امنیتی در تصمیم درمان را ندارد و موظف به تضمین استقلال حرفه ای و امنیت کادر درمان است.
گستره جغرافیایی گزارش ها و تمرکز تکرارشونده بر اورژانس و درمان مجروحان، قرینه های معناداری از هماهنگی و جهت گیری سیاستی ارائه می دهد و موضوع را از سطح تخلفات موردی فراتر می برد. تداوم چنین الگویی به معنای بهره برداری از نظام سلامت به عنوان ابزار کنترل و ارعاب عمومی است و می تواند در چارچوب نقض های فاحش حقوق بشر ارزیابی شود. در موارد مشخص و در صورت احراز عناصر لازم، از جمله گستردگی یا نظام مندی و ارتباط با سیاست، قابلیت بررسی در قالب جنایت علیه بشریت نیز مطرح می شود.
سازمان حقوق بشر هانا، با استناد به تعهدات حقوق بشری و استانداردهای اخلاق پزشکی، خواستار اقدامات فوری زیر است: توقف فوری حضور و مداخله نیروهای امنیتی در بیمارستان ها و به ویژه در اورژانس ها؛ پایان دادن به جرم انگاری درمان و مختومه کردن پرونده هایی که مبنای آن صرفا ارائه خدمات درمانی است؛ آزادی فوری بازداشت شدگان یا تعیین وضعیت قضایی آنان با تفهیم اتهام روشن و رعایت کامل حقوق دادرسی منصفانه، از جمله دسترسی فوری به وکیل و امکان تماس با خانواده؛ تضمین محرمانگی داده های پزشکی و منع هرگونه اجبار به افشای هویت مجروحان یا دستکاری در مستندسازی جراحات؛ و ایجاد سازوکار تحقیق مستقل، بی طرفانه و موثر درباره ادعاهای بدرفتاری، بی خبری و فشار بر خانواده ها، همراه با تضمین پاسخگویی و جبران.
لیست پزشکانی که تا کنون تحت بازداشت و وضعیت حقوقی نامشخص هستند:
پزشکانی کە بعد از مدتی بازداشت، آزاد شدند:
1.علیرضا گلچینی – جراح، فوقتخصص جراحی سرطان و بیماریهای پستان – قزوین (آزاد شده با وثیقه)
2.فرهاد نادعلی – جراح عمومی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی گلستان – گرگان (آزاد شده با وثیقه)
3.دکتر ایرج برقی – متخصص داخلی – ارومیه (آزاد شده با وثیقه)
4.دکتر موهبت غفوری – متخصص کودکان – لار (آزاد شده با وثیقه)
5.دکتر حمید بارانی – بم (آزاد شده)
6.دکتر حوریه رامیار – بم (آزاد شده)
7.دکتر مجید دهقان – پزشک عمومی (آزاد شد
8.دکتر ایوب میر حسینی – دندانپزشک – شیراز (آزاد شده)
9.دکتر محبوبه ضمیری – متخصص زنان – شیراز (آزاد شده)
- دکتر محمد سهامی – متخصص داخلی – ساوه (آزاد شده)
- دکتر شمسی عباسعلیزاده – متخصص زنان و زایمان / استاد دانشگاه – تبریز (آزاد شده با وثیقه)
پزشکان در بازداشت / وضعیت نامشخص
- صابر دهقان – جراح مغز و اعصاب – سیرجان
- بابک پورامین – متخصص طب اورژانس – نیشابور
- دکتر حسین ضرابیان – متخصص بیماریهای عفونی – اصفهان (بهارستان)
- دکتر مسعود عبادیفرد آذر – رئیس بیمارستان پاستور – قزوین
- دکتر پریسا پرکار – چشمپزشک – قزوین
- دکتر فریبا حسینی – دندانپزشک – شیراز
- دکتر گلنار نراقی – متخصص طب اورژانس – رباطکریم
- دکتر محمدجعفر خوشرو – داروساز – جنتشهر داراب
- دکتر قربانی – داروساز – اصفهان
- امین پورفرهنگ – دانشجوی داروسازی – مشهد
- دکتر سبحان اسماعیلپور – رشت (گزارش شکنجه و بازداشت مادر)
- دکتر عبدالرضا حسینی – گلپایگان (به همراه همسر)
- علیرضا رضایی – متخصص اورولوژی – تهران
- دکتر آمنه سلیمانی – اردبیل
- غزال امیدی – پزشک – آبدانان
پرستاران / کادر پرستاری
پرستاران در بازداشت / وضعیت نامشخص
- احمد خسروی – پرستار – دهلران
- محمد مرادی – پرستار – دهلران
- احسان احمدی – پرستار – دهلران
- حسین کرمی – پرستار – دهلران
- حسین کریمی – پرستار – دهلران
- معین مرادیان – کارمند بهداشت و درمان – مشهد
- فاطمه افشاری – پرستار – تهران
- امیر خسروانی – پرستار – تهران
- داوود زمانی – پرستار – اصفهان
10.آقای صالح پور – پرستار – تهران - رضا خدابنده – پرستار – مشهد