گزارش ویژه دیواندرە
سازمان حقوق بشر هانا در ادامه گزارشهای خود از پیامدهای انسانی و امنیتی وضعیت جنگی در شهرهای کردستان، در شرایطی که قطع یا اختلال گسترده ارتباطات و محدودیت دسترسی به اطلاعات مستقل کماکان ادامه دارد، بر پایه منابع میدانی خود گزارش ویژه خود درباره وضعیت شهر دیواندرە منتشر میکند.
بر پایه ارزیابیهای میدانی، متعاقب حملات هوایی آمریکا و اسرائیل طی روزهای گذشته به مراکز نظامی و امنیتی در دیواندره، فضای شهر به شدت میلیتاریزه شده و بخشی از مسیرهای منتهی به مراکز نظامی و امنیتی مسدود شدهاند، امری که رفتوآمد روزمره شهروندان را مختل کرده و آنان را ناگزیر به استفاده از مسیرهای طولانیتر کرده است.
همزمان، گزارشها حاکی از آن است که در نخستین حملات صورتگرفته به مراکز وابسته به نیروهای نظامی، شماری از شهروندان عادی کشته و زخمی شدهاند. اگرچه تاکنون آمار دقیقی از شمار قربانیان در دست نیست، اما محدودیت شدید دسترسی به مراکز درمانی و کنترل امنیتی بیمارستانها، امکان ثبت مستقل آمار را با دشواری روبرو کرده است.
در جریان حملات و بمبارانها، بخشی از منازل مسکونی آسیب دیده و شماری از خانوادهها ناچار به ترک خانههای خود شدهاند. برخی به روستاهای اطراف پناه بردهاند و برخی دیگر بهطور موقت در منازل بستگان ساکن شدهاند. خانوادههایی که در نزدیکی مراکز امنیتی و نظامی زندگی میکنند نیز بهدلیل نگرانی از تداوم حملات، محل سکونت خود را ترک کردهاند.
در حوزه معیشت، اطلاعات میدانی از تشدید قابل توجه فشار اقتصادی حکایت دارد. اگرچه بازار بهطور کامل تعطیل نشده، اما فعالیت اقتصادی بهشدت کاهش یافته است، بازار در ساعات شب عملا تعطیل است، حضور شهروندان محدود شده و تمرکز اصلی دادوستد بر کالاهای اساسی و مواد غذایی قرار گرفته است.
بر اساس گزارشهای محلی، افزایش قیمتها در مدت کوتاهی ابعاد کمسابقهای یافته است. قیمت روغن خوراکی از ۲۰ هزار تومان به ۲۰۰ هزار تومان رسیده، قیمت گوشت قرمز تا ۱ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان افزایش یافته و مرغ نیز به ۲۸۵ هزار تومان رسیده است. همچنین هزینه آب، برق و گاز نیز با افزایش محسوس همراه بوده است. این روند، توان خرید بخش بزرگی از شهروندان را بهشدت تضعیف کرده است.
در بعد امنیتی، بررسیهای میدانی هانا نشان میدهد که الگوی استقرار نیروهای حکومتی در دیواندره دچار تغییر شده و نیروهای مسلح عمدتا از مراکز غیر نظامی برای استقرار خود استفاده می کنند. بخشی از نیروها از ساختمانهای اداری و عمومی از جمله جهاد کشاورزی، کمیته امداد، مدارس و خوابگاههای دخترانه و پسرانه برای استقرار استفاده میکنند، مکانهایی که به دستور نهادهای امنیتی تخلیه شدهاند.
همزمان، نیروهای مسلح برای کاهش احتمال شناسایی، از خودروهای دارای پلاک شخصی استفاده میکنند و گزارش شده است که برخی فرماندهان با پوشش غیرنظامی و لباس کردی در سطح شهر تردد دارند. خودروهای وابسته به نیروهای نظامی که پیشتر دارای پلاک سازمانی بودند، اکنون با پلاکهای شخصی در سطح شهر دیده میشوند.
اطلاعات موجود همچنین نشان میدهد بخشی از نیروهای مستقر، بهدلیل نگرانی از هدف قرار گرفتن مراکز ثابت، در داخل خودروها مستقر میشوند، در همان محل غذا میخورند، استراحت میکنند و بهطور مداوم محل استقرار خود را تغییر میدهند.
ایستهای بازرسی ثابت در بسیاری از نقاط جمعآوری شدهاند، اما در صورت دریافت هشدارهای امنیتی، بهطور موقت دوباره برقرار و پس از مدت کوتاهی جمعآوری میشوند.
در حوزه کنترل اجتماعی، رژیم از طریق ارسال گسترده پیامکهای تهدیدآمیز تلاش کرده فضای عمومی را تحت فشار قرار دهد. بنا بر گزارشها، روزانه بین ۱۰ تا ۱۵ پیامک برای شهروندان ارسال میشود که بخشی از آن شامل ادعاهای تبلیغاتی و آمارهای غیرقابل راستیآزمایی درباره تحولات جنگی و بخشی دیگر حاوی تهدید مستقیم علیه هرگونه ارتباط با خارج از کشور، ارسال تصویر، فیلم یا اطلاعات است.
در این پیامها، هرگونه همکاری رسانهای یا اطلاعرسانی مستقل با اتهامهای امنیتی همراه شده و تهدید به مجازاتهای سنگین، از جمله اعدام، بهطور آشکار مطرح میشود. منابع محلی میگویند این وضعیت موجب افزایش محسوس بیاعتمادی و ترس در روابط روزمره شهروندان شده است.
از منظر روانی، گزارشها نشان میدهد زنان و کودکان بیشترین فشار روحی ناشی از بمباران، فضای امنیتی و نااطمینانی عمومی را تحمل میکنند. در عین حال، منابع محلی از نشانههایی از فشار روانی در میان بخشی از نیروهای وابسته به حکومت نیز خبر میدهند.
بیمارستانها و بخش اورژانس در مقاطع مختلف تحت کنترل شدید امنیتی قرار گرفتهاند و در زمان حملات، ورود بیماران عادی به برخی بخشهای درمانی محدود یا متوقف شده است، موضوعی که نگرانیهای جدی درباره حق دسترسی شهروندان به خدمات درمانی اضطراری ایجاد کرده است.
سازمان حقوق بشری هانا ضمن هشدار نسبت به تشدید پیامدهای انسانی و امنیتی وضعیت موجود در دیواندره، خواستار توجه فوری نهادهای حقوق بشری و بشردوستانه به وضعیت غیرنظامیان، حفاظت از مراکز غیرنظامی و تضمین دسترسی آزاد شهروندان به خدمات درمانی و نیازهای اساسی است. هانا قویا سواستفاده نیروهای مسلح جمهوری اسلامی از امکان غیرنظامی که جان شهروندان غیر نظامی را دچار مخاطره جدی میکند، محکوم مینماید.
سازمان حقوق بشری هانا
۱۵ مارس ۲۰۲۶